In Europa wordt volgens de meest betrouwbare schattingen 110.000 ton per jaar aan batterijen ingezameld. In België is dat 3.800 ton. Batterijen zijn relatief duur en een verspilling van energie en grondstoffen. Alle batterijen bevatten milieubelastende stoffen, ook als ze uitgewerkt zijn. Daarom dienen ze apart ingezameld te worden. Netstroom, stroom uit het stopcontact, en apparaten op zonne-energie hebben de voorkeur boven stroom uit batterijen.

Eenmalige staafbatterijen

Er zijn drie typen staafbatterijen: de zinkbruinsteen-, de alkaline- en de lithiumbatterij.

Zinkbruinsteenbatterijen bevatten altijd zink en bruinsteen. Daarnaast kunnen ze de zware metalen lood, kwik en cadmium bevatten. Veel batterijen zijn inmiddels kwik- en cadmiumvrij.

Alkalinebatterijen bevatten zink en bruinsteen. Er kan kwik en lood in zitten. Inmiddels zijn volledig kwikvrije alkalinebatterijen verkrijgbaar. In de batterij-omhulsel of verpakking zit vaak PVC.

Lithiumbatterijen bevatten geen zware metalen, maar de metalen lithium en mangaan.

Knoopcellen

Knoopcellen worden onder meer toegepast in gehoorapparaten en fototoestellen. De zogenaamde kwikoxidebatterijen zijn grotendeels vervangen door zinklucht- of zilveroxide-knoopcellen. Dat is een goede zaak, want kwikoxidebatterijen bevatten maar liefst 30 tot 40 procent van het schadelijke kwik. In 1998 zal deze vervanging voltooid zijn. Ook zijn er zilveroxide-, lithium- en alkaline-knoopcellen. De nieuwste ontwikkeling is de nikkelhydrideknoopcel. Dit is geen eenmalige batterij, maar een oplaadbare. Deze batterij wordt voorlopig alleen voor industriële toepassingen geleverd.

Oplaadbare batterijen

Oplaadbare batterijen, ook wel accu's genoemd, kunnen in een aparte oplader minstens 500 keer worden opgeladen en opnieuw gebruikt. Ze zitten vaak ingebouwd in apparaten die regelmatig worden gebruikt, zoals scheerapparaten en kruimeldieven, en in elektrisch aangedreven kinderspeelgoed.

Aanvankelijk waren er alleen nikkelcadmiumbatterijen, oplaadbare batterijen die naast nikkel ook het zeer schadelijke cadmium bevatten. Sommige bevatten ook PVC. Nu is er de nikkelhydridebatterij, een oplaadbare batterij zonder het schadelijke cadmium. Wel zitten er kleine hoeveelheden zeldzame metalen in. Nieuw is de AccuCell, een oplaadbare alkalinebatterij. Uit een test van Stichting Natuur en Milieu in oktober 1995 bleek dat deze batterij een grote hoeveelheid kwik en ook PVC bevatte. De leverancier Eurogram heeft toegezegd de controle te verbeteren.

De nikkelhydridebatterij en de AccuCell hebben geen last van het 'geheugeneffect'; een nikkelcadmiumbatterij die niet volledig wordt leeggemaakt of opgeladen 'onthoudt' dat en is vervolgens niet meer maximaal op te laden.

Tips voor een goed gebruik van oplaadbare batterijen

- Houd precies de tijd aan dat de batterij in de oplader moet zitten (meestal 14 uur). Bij te kort laden verliest de nikkelcadmiumbatterij capaciteit; te lang laden kan de levensduur verkorten. Dit is vooral een probleem bij snelladers, die driemaal zo snel opladen. Een automatisch apparaat of één met ingebouwde schakelklok kan hiervoor een oplossing zijn.

- Laad nieuwe nikkelcadmiumbatterijen de eerste keer 24 uur op. Doe dat ook met batterijen die een half jaar niet gebruikt zijn. Herlaad nikkelcadmiumbatterijen pas als ze volledig leeg zijn.

- Doe de batterijen goed in de oplader: pluspool bij de plus, minpool bij de min.

- Eenmalige batterijen kunnen niet worden opgeladen. Van tijd tot tijd komen er wel opladers voor eenmalige batterijen op de markt, maar deze blijken niet of nauwelijks te werken.

- Nikkelhydridebatterijen kunt u ook opladen in een nikkelcadmiumoplader, maar beter niet in een snellader.

Milieu en batterijen

U kunt het beste zo min mogelijk batterijen gebruiken. De productie ervan kost veel energie en grondstoffen. De productie van een eenmalige batterij kost meer energie dan hij zelf kan leveren. Bovendien zitten er in batterijen schadelijke metalen, ook als ze uitgewerkt zijn.

Als iets mechanisch kan, bijvoorbeeld scheren en tandenpoetsen, of met netstroom is dit een betere oplossing. Er komen ook steeds meer apparaten op zonne-energie. Stroom uit batterijen is ook relatief duur. Soms is het gebruik van een batterij noodzakelijk, zoals in gehoorapparaten en walkmans. Welke batterij u het best kunt gebruiken is afhankelijk van de toepassing:

- Voor apparaten die relatief veel en vaak worden gebruikt, zoals een rekenmachine of walkman, kunt u het beste oplaadbare batterijen met een oplader gebruiken. Nikkelhydridebatterijen zijn de beste keus. Ze zijn er als penlites, 9-volts-blokjes en packs voor videocamera's (camcorders). Van de penlites is de Varta AccuPlus voor het milieu het minst schadelijk, bleek uit de test van Stichting Natuur en Milieu. Een rekenmachine kan ook prima werken op zonnecellen;

- Een apparaat dat weinig of onregelmatig wordt gebruikt, of zeer weinig stroom gebruikt, zoals een klok of zaklamp, kan het beste worden toegerust met kwik­ en cadmiumvrije zinkbruinsteenbatterijen, bij voorkeur de Varta long life en Witte Kat 2000. Ook een goed alternatief zijn lithiumbatterijen, te koop in 3, 6 en 9 volt. Haal de batterijen uit het apparaat als u het niet gebruikt;

- Alkalinebatterijen gaan langer mee dan zinkbruinsteenbatterijen. Ze zijn vooral geschikt voor apparaten die langere tijd veel energie vragen. Hiervoor is de oplaadbare batterij een betere keus;

- Van de knoopjes (knoopbatterijen) heeft de oplaadbare nikkelhydrideknoopcel de voorkeur, daarna de zinkluchtknoopcel en dan de lithiumknoopcel.

Inleveren van batterijen

Batterijen zijn klein gevaarlijk afval (KGA). Er moet dus zeker over gewaakt worden dat zij niet zomaar in de huisvuilzak terechtkomen. Dat was dan ook de opzet van de Ekotaks op batterijen. De batterijen zou men belasten met 20 frank, tenzij die onderworpen waren aan een statiegeldsysteem. Hierdoor zou men een inzamelgraad van 95 tot 100 procent bereikt kunnen hebben. De consumenten kregen immers hun statiegeld terug bij inlevering van de oude batterijen. Onder druk van de batterijproducenten is men echter overgegaan op een systeem van vrijwillige inzameling, Bebat. In heel wat warenhuizen en winkels zie je de groen-gele doosjes van Bebat waar je je gebruikte batterijen kan deponeren. Die batterijen worden dan verder verwerkt. De consument betaalt nu echter 4 frank meer per batterij, ongeacht hij zijn oude batterijen inlevert of niet. Voor het milieu is dit bijgevolg ook geen goede zaak. De garantie dat batterijen effectief worden ingezameld is immers een heel stuk kleiner.

Meer informatie

- Informatieblad nr. 46 Schone energie.

- INDAVER (industriële afvalverwerking), Poldervlietweg, 2030 Antwerpen, Tel. 03/568.49.40; Fax 03/568.49.98 (verwerking van kwikhoudende afvalstoffen, o.a. uit batterijen en lampen)