De meest uiteenlopende producten zijn van plastic gemaakt: tandenborstels, pennen, ringbanden, emmers, CD's, en speelgoed. In 1994 belandde in Vlaanderen 124 miljoen kilo plastic bij het huishoudelijk afval. Bijna driekwart daarvan was verpakkingsmateriaal. 8,5 miljoen kilo werd selectief ingezameld.

Soorten

De meeste plasticsoorten worden uit aardolie gemaakt en zijn niet of nauwelijks afbreekbaar. Ze zijn niet allemaal even slecht voor het milieu. Voor de consument is het moeilijk de verschillende soorten te onderscheiden. De belangrijkste soorten en hun toepassingen zijn:
 
 

Andere soorten plastic vinden we in duurzame toepassingen, zoals de textielvezels nylon en polyester.

Niet alleen de plastics zelf zorgen voor milieuproblemen. Ook hulpstoffen zoals weekmakers, stabilisatoren en kleurstoffen kunnen schadelijk zijn. Voorbeelden daarvan zijn de zware metalen cadmium, kwik en chroom in kleurstoffen en lood als stabilisator in PVC.

Polyetheen (PE), polypropeen (PP) en PET

Dit zijn de minder schadelijke kunststoffen. De productie ervan veroorzaakt weinig vervuiling en bij verbranding ontstaan nauwelijks schadelijke stoffen. Wel komt er kooldioxide vrij, het belangrijkste broeikasgas. Voor het maken van polyetheen en polypropeen is relatief de minste energie nodig. De productie van PET vergt meer energie. PET-flessen kunnen echter goed worden omgesmolten of opnieuw worden gevuld. Sommige merken frisdrank zijn reeds verkrijgbaar in hervulbare PET-flessen, zoals Ice Tea en Boxer.

Papier of plastic?

Draagtasjes en tijdschriftenwikkels zijn meestal van plastic (polyetheen) of papier. De plasticindustrie beweert dat polyetheen milieuvriendelijker is dan papier. Zij vergelijkt dan de productie van nieuw papier en plastic. Oud papier wordt echter op grote schaal hergebruikt en plastic niet. Pas als inzameling en verwerking van polyetheen even goed geregeld is als van papier, is het vergelijkbaar met papier.

Afbreekbaar plastic

Er is ook 'afbreekbaar' plastic op de markt. Milieuorganisaties wijzen het gebruik ervan af; dit plastic is niet gemaakt voor recyclage. Bovendien kan het gaan om polyetheen vermengd met zetmeelkorrels. Dat valt gemakkelijk uiteen in kleine stukjes plastic die even slecht afbreken als gewoon plastic. Ook is er plastic dat afbreekt af onder invloed van licht. Hieraan zijn chemische stoffen toegevoegd waardoor bij afbraak milieugevaarlijke stoffen ontstaan.

Polystyreen (PS)

Polystyreen is een schadelijker plasticsoort. Bij de productie komen de gevaarlijke stoffen benzeen en styreen vrij. Benzeen kan kanker veroorzaken. Styreen is irriterend voor neus, ogen en slijmvliezen. In het lichaam kan het worden omgezet in een kankerverwekkende stof. Uit verpakkingen kan styreen in het voedsel terechtkomen. De productie kost vrij veel energie en vervuilt veel water. Polystyreen zou zo min mogelijk gebruikt moeten worden. Zeker niet voor wegwerpbekers en ­servies en vensterenveloppen. Recycleren vermindert wel de hoeveelheid afval, maar neemt de bezwaren tegen de productie niet weg. Voor de wegwerpbekertjes blijft toevoeging van nieuw plastic nodig.

Piepschuim is polystyreen dat 'geschuimd' is met een gas. Eerst werden daar CFK's voor gebruikt, de gassen die de ozonlaag aantasten. Nu zijn ze vrijwel volledig vervangen door het minder schadelijke pentaan. Op termijn hoopt men het volledig onschadelijke CO₂ als vulgas te kunnen gebruiken.

Polyvinylchloride (PVC)

PVC is een zeer milieuonvriendelijk plastic, dat verboden zou moeten worden. Door acties van milieu- en consumentenorganisaties komen PVC-verpakkingen in de supermarkten bijna niet meer voor. In andere winkels, zoals doe-het-zelf-zaken, zijn nog wel PVC-verpakkingen te vinden. PVC wordt ook nog in allerlei duurzame producten gebruikt, zoals kozijnen, waterleidingbuizen en vloerbedekking ('vinyl'). Voor veel toepassingen bestaan alternatieven.

Wat zijn de bezwaren tegen PVC?

- bij de productie van PVC komt het kankerverwekkende vinylchloride vrij;

- voor het maken van PVC is chloor nodig. Dit giftige gas wordt met treinen door het land vervoerd. Een levensgevaarlijk transport;

- met name in PVC zitten veel schadelijke hulpstoffen zoals weekmakers en zware metalen. Bij gebruik als verpakking kunnen deze stoffen migreren uit de verpakking; bij storten kunnen ze de bodem verontreinigen;

- bij verbranding van PVC ontstaan schadelijke stoffen zoals zoutzuur en gechloreerde verbindingen, waaronder het giftige dioxine. In het beste geval worden die stoffen geneutraliseerd en verwijderd in een rookgasfilter, maar daarbij ontstaat even veel afval als de oorspronkelijke hoeveelheid PVC.

PVC is te herkennen door wat plastic te smelten aan een verhit koperdraadje en dat weer in de vlam te houden: bij PVC kleurt de vlam gifgroen. Wel ventileren!

Gescheiden inzameling en recyclage

Op verpakkingsmateriaal staat vaak een recyclageteken met daarin een nummer en/of daaronder de naam van de plasticsoort. (bv. 1=PET, 2= PE-HD, 3=PVC, 4=PE-LD, 5=PP, 6=PS). Dat betekent echter niet dat de verpakking van gerecycleerd materiaal is gemaakt. Ook wil het niet zeggen dat de verpakking gerecycleerd zal worden. Wel maakt deze code de gescheiden inzameling van plastic eenvoudiger. Dit is van belang voor eventuele toekomstige recyclage.

Van oud plastic, vooral polyetheen en polypropeen, zijn weer nieuwe producten te maken. Van ongesorteerd huishoudelijk plastic kunnen alleen 'grove' materialen worden gemaakt, zoals palen en balken. Van echte kringloop is dan geen sprake.

Momenteel wordt er in steeds meer gemeenten een selectieve inzameling van plasticverpakkingen georganiseerd. De afzet van het ingezamelde plastic kan een probleem zijn. Bedrijven die plastic verwerken geven namelijk de voorkeur aan plastic van één soort dat niet vervuild is met bijvoorbeeld etensresten. Daarom worden de ophalingen beperkt tot enkele welomlijnde deelstromen, zoals flessen en flacons.

Tips

Nog beter is het om minder plastic te gebruiken. Dit kan bijvoorbeeld door:

- uw eigen boodschappen tas mee te nemen, zodat u plastic tasjes kunt weigeren;

- alle drank te kopen in statiegeldflessen uit glas of plastic;

- er voor te zorgen dat in uw bedrijf of op school de plastic koffiebekers worden vervangen door afwasbare kopjes;

- lege flessen schoonmaakmiddel (bijvoorbeeld Ecover) en shampoo te laten hervullen bij respectievelijk natuurvoedingswinkels en de Bodyshop.

Meer informatie

- Informatiebladen Milieutelefoon: nr. 23 PVC, nr. 29 Koffiebekers en nr. 36 Papier of plastic.

- Brochure Duurzame drankverpakkingen op school, BBL, 1995. (100 frank).

- Brochure Verpakkingen herpakken, BBL, 1993 (100 frank).