Jaarlijks verbruiken we in Vlaanderen een enorme hoeveelheid schoonmaakmiddelen, wellicht enkele tientallen miljoenen kilo. Om het milieu te sparen is een zuinig gebruik van groot belang. Het maakt ook uit welk middel u kiest, want ze zijn niet allemaal even milieubelastend. Schoonmaakmiddelen bevatten stoffen om het vuil op te lossen, om het water te ontharden en soms sterke zuren of ontsmettingsmiddelen. Vaak zitten er parfum, kleurstoffen en conserveermiddelen in.

Was- en oppervlakteactieve stoffen

Belangrijke bestanddelen van veel schoonmaakmiddelen zijn de was- en oppervlakteactieve stoffen, die het vuil oplossen. Vroeger was dit zeep, gemaakt van plantaardige of dierlijke vetten en oliën. In de jaren '50 is zeep verdrongen door synthetische zepen (tensiden), met aardolie als grondstof. Synthetische tensiden breken over het algemeen langzamer en soms niet volledig af. Ook kunnen ze verontreinigd zijn. Zeep verdwijnt snel en volledig uit het water en is niet verontreinigd.

Er zijn ook plantaardige tensiden, meestal met kokos- of palmolie als grondstof. Deze zijn over het algemeen beter afbreekbaar en minder verontreinigd dan aardolie-tensiden. De milieubelasting is vergelijkbaar met die van zeep. Nieuw zijn de suikertensiden, geheel uit plantaardige grondstoffen gemaakt en zeer goed afbreekbaar. Voor de wasactieve stoffen is wettelijk bepaald dat ze voor 80 of 90 procent afbreekbaar moeten zijn. Daar doelen de fabrikanten op als ze beweren dat hun product 'biologisch afbreekbaar' is. Maar een volledige afbraak is wettelijk niet vereist. Deze afbreekbaarheid wordt overigens gemeten bij ideale laboratoriumomstandigheden, en de stof wordt reeds als afgebroken beschouwd wanneer ze haar was-eigenschap (nl. de oppervlaktespanning van water verlagen) verliest. Het is dus maar de vraag in hoeverre deze stoffen ook werkelijk afgebroken worden in oppervlaktewateren.

De milieueffecten van de productie van zepen en tensiden zijn moeilijker te vergelijken. Zowel de winning en transport van aardolie, als de grootschalige productie van kokos- en palmolie met veel kunstmest en bestrijdingsmiddelen, zijn bezwaarlijk voor het milieu. Beter zijn tensiden van plantaardige grondstoffen die zonder kunstmest of bestrijdingsmiddelen (biologisch) zijn geteeld. Deze worden echter nog niet veel toegepast, alleen Scaldis verwerkt ze in enkele producten.

Schoonmaakmiddelen op basis van plantaardige grondstoffen vindt u in natuurvoedings­ en reformwinkels. Het gaat om merken als Ecover.

Allesreinigers

De meeste allesreinigers bestaan grotendeels uit water en aardolie-tensiden. Er zijn ook producten met plantaardige tensiden, te koop in natuurvoedings­ en reformwinkels. Groene of vloeibare zeep is in feite ook een allesreiniger. Voor glanzend geverfde oppervlakten is zeep minder geschikt, omdat deze na behandeling met zeep dof kunnen uitslaan. Heeft u hard leidingwater (meer dan 16 graden DH), dan kunt u beter geen zeep gebruiken. Zeep wordt in hard water voor een groot deel inactief, zodat u er extra veel van nodig heeft. Een allesreiniger met plantaardige tensiden, zoals van Ecover is dan een betere keus. De allesreiniger van Scaldis bevat biologisch geteelde grondstoffen. Naast wasactieve stoffen kunnen allesreinigers ontharders, oplosmiddelen, ammonia, conserveermiddelen, geur- en kleurstoffen bevatten. Helaas staat bijna nooit op het etiket vermeld wat er in zit.

Afwasmiddelen

Gewone (hand)afwasmiddelen bestaan uit synthetische tensiden, water, stoffen om de handen te verzachten, parfum, kleurstof en water. Fosfaat of andere ontharders hebben er nooit ingezeten. De aanduiding 'fosfaatvrij' op een fles afwasmiddel is dus overbodig en misleidend.

Ecover bevat plantaardige tensiden en is zowel in natuurvoedingswinkels als grootwarenhuizen te koop. In zacht water kunt u ook afwassen met zachte of vloeibare zeep. Afwasmiddelen voor de machine kunnen fosfaat, sulfaat en chloor bevatten. Er zijn ook middelen zonder deze milieuschadelijke stoffen.

Schuurmiddelen

Het belangrijkste bestanddeel van een schuurmiddel is krijt of puimsteen. Verder zitten er vaak wasactieve stoffen in. Vloeibaar schuurmiddel bestaat grotendeels uit water, zodat een conserveermiddel nodig is om bederf te voorkomen. Ook vergt het extra verpakkingsmateriaal. Een schuurpoeder heeft deze nadelen niet. Wel zijn er schuurpoeders met chloorbleekmiddel. Koop deze niet. De beste keus is een schuurpoeder zonder synthetische tensiden. Van de vloeibare schuurmiddelen hebben die met plantaardige tensiden de voorkeur, zoals van het merk Ecover.

Overige middelen

Speciale schoonmaakmiddelen als meubelverzorgingsmiddelen, metaalpoetsmiddelen, gootsteenontstoppers en kookplaat­, grill­ en ovenreinigers bevatten vaak agressieve stoffen die schadelijk zijn voor milieu en gezondheid. Daarom kunt u ze beter niet gebruiken.

Hoe ziet de milieuvriendelijke schoonmaakplank eruit?

Met onderstaande middelen kunt u het hele huis schoonmaken:

1. vloeibare of groene zeep, of allesreiniger met wasactieve stoffen op plantaardige basis;

2. schuurmiddel in poedervorm zonder bleekmiddel;

3. afwasmiddel met wasactieve stoffen op plantaardige basis (plantaardige tensiden);

4. (schoonmaak)azijn;

5. soda;

6. schuurspons, zeem, borstel, rubberhandschoenen, gootsteen-'plopper'.

Schoonmaaktips

- Keuken (aanrecht en tegels): met een sopje van zeep of afwasmiddel, zonodig met schuurmiddel.

- Aangekoekte pannen opzetten met water en soda. Nawassen met afwasmiddel. Let op: doe dit niet met aluminium pannen. Schuur deze met een schuursponsje.

- Aangekoekt vet op fornuis en oven verwijderen met heet sodawater.

- Verstopte gootsteen ontstoppen met een 'plopper'. Nooit met gootsteenontstoppende middelen.

- WC en bad schoonmaken met zeep of afwasmiddel, kalkranden verwijderen met (schoonmaak)azijn.

- Ramen schoonmaken met water met wat afwasmiddel of zeep. Streeploos nazemen met warm water en azijn of zout.

- Meubelen afnemen met een vochtige doek, met wat afwasmiddel.

- Vloeren (gelakt of in de was) afnemen met water of een sopje van zeep of allesreiniger.

- Tapijt: strooi natriumbicarbonaat (van de drogist), laat het een paar uur of een nacht liggen en zuig daarna goed. Vloeistoffen en poeders, die je met de hand inborstelt, hebben de voorkeur boven tapijtreinigers voor de machine, waarin matig afbreekbare wasactieve stoffen kunnen zitten.

- Zilver laten weken in een pan heet sodawater met aluminiumfolie of melkdoppen.

- In natuurvoedingswinkels kunt u lege schoonmaakmiddelflessen hervullen. Zo voorkomt u afval.

Meer informatie

- Informatiebladen nr. 2 WC-reinigers en nr. 6 Wasmiddelen.

- Boek Schone schijn, Babylon-De Geus/Stichting Natuur en Milieu, te koop in de boekhandel.