Asbest is een vezelachtig mineraal dat veel goede eigenschappen bezit: hittebestendig, slijtvast, isolerend, goedkoop, ... Asbest werd in het verleden dan ook in veel producten gebruikt, en is daardoor ruim verspreid. Sommige toepassingen van asbest worden momenteel nog steeds in Vlaanderen aangemaakt of ingevoerd.

Gevaren

De zeer kleine, voor het blote oog onzichtbare asbestvezeltjes kunnen tot diep in de longen doordringen. Daar kunnen ze verschillende ziekten veroorzaken:

- asbestose: een ziekte die te vergelijken is met stoflong. Asbestose treedt slecht op na blootstelling aan relatief grote vezeldosissen.

- mesothelioom: kanker van buik- of longvlies. Er is geen veilige vezelconcentratie aangetoond waaronder het risico op ziekte uitgesloten kan worden. Hoe kleiner de dosis waaraan men is blootgesteld, hoe minder risico.

- longkanker: aan asbest blootgestelden blijken in vergelijking tot niet-blootgestelden sneller en vaker longkanker te krijgen. De combinatie van asbestblootstelling en roken doet het risico op longkanker sterk toenemen. Ook voor longkanker is geen veilige blootstellingdrempel aangetoond.

De bovenvermelde ziekten hebben een lange latentietijd (periode tussen blootstelling en ontwikkelen van de ziekte). Deze bedraagt doorgaans meer dan 20 jaar. Niet alle asbestsoorten zijn even gevaarlijk. Blauw en bruin asbest zijn het gevaarlijkst, maar ook wit asbest ('chrysotiel') kan asbestose en kanker veroorzaken.

Regelgeving

In 1978 werden een aantal asbesttoepassingen (o.a. spuitlagen) bij wet verboden. De manier waarop in arbeidssituaties met asbest wordt omgegaan is streng gereglementeerd. De arbeidswetgeving is echter niet van toepassing op zelfstandigen, en ook niet op mensen die in hun vrije tijd met asbest in aanraking kunnen komen.

Het Ministerieel Besluit van 22.12.93 verplicht bedrijven om een asbestinventaris op te stellen.

Voor de bescherming tegen blootstelling aan asbest via het milieu zijn er normen voor lozing door bedrijven in water en lucht, en is er de afvalreglementering (zie verder).

PRODUCTEN WAARIN ASBEST KAN VOORKOMEN

Asbestcementproducten

Ondermeer golfplaten, rioolbuizen, schoorsteenpijpen, dakleien, enz. kunnen vervaardigd zijn uit asbestcement. Er zijn voor deze producten ook asbestvrije alternatieven te koop ('NT-producten'). In asbestcementproducten zijn de vezels stevig gebonden en komen praktisch niet vrij zolang het materiaal in goede staat is en niet beschadigd wordt. Boren, slijpen, schuren, breken, enz. moet zoveel mogelijk vermeden worden, en mag zeker niet gebeuren met behulp van sneldraaiende werktuigen. Ook reinigen met een hogedrukspuit is af te raden. Hou ook rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder).

Remvoeringen, remblokjes en koppelingen

Nieuwe personenwagens zijn asbestvrij, maar in oudere personenwagens, in vrachtwagens, vliegtuigen, liften, e.d.m. kan nog asbest worden teruggevonden. Hetzelfde geldt voor reserveonderdelen. Voor werknemers die het onderhoud verzorgen van remmen e.d. zijn wettelijke voorzorgsmaatregelen bepaald. Particulieren die zelf aan hun wagen knutselen doen er goed aan na te gaan of er al dan niet asbest zit in remmen of koppeling (vragen aan leverancier van onderdelen of garagist). Indien er asbest aanwezig is blijf je er best af. Gebruik zeker geen perslucht bij het reinigen van de asbestbevattende onderdelen, en vijl of schuur niet aan de remvoeringen. Hou ook rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder).

Asbestkoord

Asbestkoord is nog steeds te koop als dichting voor kacheldeuren, ('kachelkoord'), stookketels, inbouwcassettes voor open haarden, enz. Er zijn ook asbestvrije alternatieven op de markt (wel opletten voor zogenaamd 'keramisch koord', dat ook schadelijk is). Bij het vervangen van een asbestkoord komen veel vezels vrij. Hou rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder).

Asbestisolatie

Vroeger werden op grote schaal asbestspuitlagen aangebracht als brandwerende isolatie in kantoren en openbare gebouwen. In privéwoningen zijn deze spuitlagen in principe niet terug te vinden. Wel kan men daar asbestisolatie rond leidingen of isolerende asbestplaten (o.a. voor onderdaken) aantreffen. Dit materiaal is vaak moeilijk met het blote oog te herkennen. Zolang het materiaal in goede staat is en niet beschadigd wordt zal het risico op vezelverspreiding beperkt zijn. Wanneer het materiaal in toch verwijderd moet worden moeten een aantal algemene voorzorgsmaatregelen (zie verder) in acht worden genomen. Voor grotere hoeveelheden doet men best beroep op een gespecialiseerde firma.

Vloerbedekking

Onder sommige vinylvloerbedekkingen (zowel zeil als tegels) werd vroeger een laag asbestvilt of asbestkarton aangebracht. Er zijn ook vinyltegels waarbij in de tegel zelf asbest verwerkt is. Asbestbevattende vloerbedekking heeft aan de onderkant een lichtbeige tot lichtgrijze, soms ook groene kleur en een niet glimmend oppervlak dat lijkt op grof papier of schoendooskarton. Een asbestbevattende vinyltegel breekt i.p.v. te buigen. Indien de vloerbedekking intact is en met rust gelaten wordt zal het risico op vezelverspreiding eerder beperkt zijn. Moet de vloerbedekking vervangen worden, dan kan je best een gespecialiseerde firma worden aangesproken. Doe je het toch zelf, hou dan rekening met de algemene tips (zie verder).

Algemene maatregelen ter voorkoming van blootstelling aan asbest

Asbestvezels zijn schadelijk voor de gezondheid wanneer ze ingeademd worden. Het is dus belangrijk te vermijden dat de vezels vrijkomen en in de lucht gaan zweven. Het zal dan ook in veel gevallen veiliger zijn om het materiaal, wanneer het in goede staat is, te laten zitten dan om het te verwijderen. Soms zal het materiaal toch verwijderd of beschadigd moeten worden. Grotere klussen laat je best uitvoeren door een voor dit soort werk erkende firma. Wil je de klus toch zelf opknappen dan kan je een aantal maatregelen nemen om vezelverspreiding tegen te gaan en blootstelling te voorkomen:

- laat asbestbevattend materiaal zoveel mogelijk intact. Beschadiging geeft aanleiding tot vezelverspreiding.

- maak het asbestbevattend materiaal nat voor je het bewerkt of verwijdert. Daardoor zullen er minder vezels naar de lucht verspreid worden.

- werk zoveel mogelijk in open lucht, of zorg voor een goede ventilatie.

- gebruik geen stofzuiger. De filters van gewone stofzuigers houden de vezels niet tegen, zodat ze de lucht in worden geblazen.

- gebruik een wegwerpoverall, wegwerphandschoenen en een geschikt stofmasker (filtercapaciteit P2 of P3). Verwijder deze beschermingsmiddelen na afloop van de klus samen met het asbestafval.

- verpak het asbestafval in dubbele plastic zakken en duid erop aan dat het om asbestbevattend afval gaat.

- neem na afloop van het werk een douche, en was daarbij ook grondig je haar

Het belang van bovenstaande voorzorgsmaatregelen neemt toe naarmate het om materiaal gaat waaruit de vezels gemakkelijker kunnen vrijkomen. Voor het verwijderen van asbestcementen golfplaten zal het bijvoorbeeld meestal volstaan om gewoon voorzichtig tewerk te gaan en stofvorming te voorkomen. Voor producten als kachelkoord en isolatiemateriaal zijn meestal drastischer voorzorgsmaatregelen nodig.

Waar naartoe met asbestbevattend afval?

Asbestbevattend afval waaruit vezels gemakkelijk kunnen vrijkomen (isolatiemateriaal, asbestkoord, ...) moet beschouwd worden als gevaarlijk afval, en kan door particulieren worden aangeboden bij het KGA. Niet alle KGA-inzamelaars aanvaarden het echter. In dat geval raadpleeg je best de milieudienst van je gemeente. Wanneer voor de werkzaamheden een beroep wordt gedaan op een gespecialiseerde firma, zal deze firma ook voor de verwijdering van het afval zorgen.

Asbestcementafval, waarin de vezels stevig gebonden zijn, wordt behandeld als bouw- en sloopafval, zij het dat stofvorming zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Particulieren kunnen met asbestcementafval terecht in containerparken waar bouw- en sloopafval aanvaard wordt.

Nuttige adressen

Zekerheid over de aanwezigheid van asbest in een bepaald materiaal kan verkregen worden door een laboratoriumanalyse zekerheid geven (kostprijs: meestal tussen de 3.000 en 5.000 BEF). De adressen van erkende laboratoria kan je krijgen bij het Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid, Administratie van de Arbeidshygiëne en -geneeskunde, Belliardstraat 51, 1040 Brussel, tel. 02/233.41.11, fax 02/233.44.88.

Voor meer informatie over allerlei aspecten van asbest kan je terecht bij Arbeid & Milieu, Waterloostraat 11, 2600 Berchem, tel. 03/218.74.72.

Meer informatie

- Brochure Asbest, Arbeid en Milieu, 195. Tel. 03/218.74.72 (gratis).