Luchtvervuiling

Hout stoken lijkt onschuldig, maar kan heel wat luchtvervuiling veroorzaken. Een slecht gestookte houtkachel of open haard veroorzaakt meer vervuiling dan 100 gaskachels bij elkaar. Dat komt omdat de verbranding vaak onvolledig is, als gevolg van een te lage verbrandingstemperatuur of een gebrek aan zuurstof. De belangrijkste vervuilende stoffen die bij het stoken van hout vrijkomen zijn koolmonoxide en koolwaterstoffen, waaronder PAK's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen). Ook ontstaan zeer giftige dioxines.

Koolmonoxide (CO) veroorzaakt koolmonoxidevergiftiging. In kleine concentraties irriteert het slijmvliezen en longen. Koolwaterstoffen kunnen ongezond zijn en dragen bij tot smogvorming. Een aantal PAK's zijn kankerverwekkend. Zelfs een houtkachel waarin alleen ongeverfd, goed gedroogd hout wordt gestookt, vervuilt de lucht. Zo schoon als een gaskachel zal het nooit worden. Bovendien is de wereldhoutvoorraad niet onuitputtelijk. Hout kan beter duurzaam worden toegepast, zoals in de bouw, dan als brandhout. Het is nog het beste om geen houtkachel te kopen.

Gezondheidsaspecten

Een open haard of houtkachel is door de luchtvervuiling binnenshuis zonder meer ongezond. Verkeerd stookgedrag leidt binnenshuis tot zeer hoge concentraties PAK's, zoals het kankerverwekkende benzo-a-pyreen. Ook komen er fijne stofdeeltjes in de kamer die schadelijk kunnen zijn. Buitenshuis zorgen open haarden en houtkachels voor gezondheidsproblemen bij omwonenden, met name bij mensen met ademhalingsproblemen, toch 5 à 10 % van de bevolking.

Daarbij komt nog het risico op CO-vergiftiging: bij slechte afvoer van de verbrandingsgassen (slecht trekkende schoorsteen) en/of verbranding met te weinig zuurstof (te weinig luchttoevoer) wordt koolmonoxide gevormd: een kleurloos en geurloos gas, maar een sluipend gif. Als de kamer onvoldoende verlucht is kan de concentratie koolmonoxide er zo hoog oplopen dat het gevaarlijk wordt. Van lage concentraties kan je hoofdpijn krijgen, misselijk worden en gaan braken; van hoge concentraties kan je flauw vallen. In het ergste geval kan CO-vergiftiging een dodelijke afloop hebben. Zorg dus altijd voor een goed functionerende kachel, een goed trekkende schoorsteen en voldoende ventilatie in de kamer.

Geen allesbrander

Vaak worden houtkachels als 'allesbranders' aangeprezen. Dit is een kwalijke zaak, want 'alles' in de kachel branden kan rampzalige gevolgen hebben voor uzelf en voor het milieu. Doe er geen huisvuil, plastic of papier in. Het is veel beter dit gescheiden in te zamelen.

Maar ook lang niet alle hout mag in de kachel. Het stoken van geverfd, gebeitst of geïmpregneerd hout is uit den boze, omdat bij de verbranding zeer schadelijke stoffen, zoals zware metalen, vrijkomen. Dit is trouwens verboden volgens de Vlaamse milieuwetgeving (Vlarem II). In het Informatieblad nr. 49 Rookhinder gaan we werder op deze problematiek in.

Een houtkachel kopen

Bij het kopen van een kachel is de capaciteit van groot belang. Deze moet zeker niet te groot zijn. Grote kachels geven snel teveel warmte af, waardoor het vuur getemperd moet worden. Dat gebeurt door de luchttoevoer te verminderen, waardoor onvolledige verbranding optreedt. Daardoor ontstaat meer luchtverontreiniging en wordt het gevaar op CO-vergiftiging groter. Zeker in goed geïsoleerde huizen is een capaciteit van 5 kilowatt bij een kamergrootte van 30 vierkante meter ruim voldoende. Let daarnaast op een goede luchttoevoer en een hoog rendement.

Momenteel bestaat in Vlaanderen geen kwaliteits- of milieukeurmerk voor houtkachels en open haarden. Een keurmerk zou een goede zaak zijn, maar op zich is het natuurlijk niet voldoende. Alleen gekombineerd met goed stookgedrag kan het leiden tot minder uitstoot van schadelijke stoffen.

Tegel­ en speksteenkachels geven hun warmte gelijkmatiger aan de ruimte af, waardoor het vuur niet zo snel getemperd hoeft te worden. Speksteen zou 2,5 keer meer warmte kunnen opslaan dan een tegelkachel. Het rendement van deze kachels is in ieder geval veel hoger dan dat van een traditionele (gietijzeren) kachel. Wilt u een kachel kopen, dan zijn deze de beste keuze.

Open haarden

Het rendement (de warmteopbrengst) van een open haard is altijd laag en schommelt tussen de 5 à 40 %. Als warmtebron is een open haard heel verspillend. Om dezelfde hoeveelheid warmte krijgen als van een gewone kachel moet je erg veel hout stoken. De verbranding is vrijwel altijd onvolledig, waardoor een open haard veel luchtvervuiling veroorzaakt.

Openhaardblokken

Openhaardblokken bestaan uit paraffine, een (rest)product uit de aardolie-industrie, en zaagsel, afval uit de houtverwerkende industrie. Ze zijn niet bedoeld om in een kachel te stoken. Houtbriketten bestaan uit geperste houtvezels of ­krullen. Bij een onderzoek van de Nederlandse Consumentenbond (december 1995) bleken alle geteste zaagselparaffineblokken schoner te stoken dan houtblokken: gemiddeld kwam de helft minder PAK's vrij.

Tips voor goed stoken

- Zorg dat de schoorsteen goed geïsoleerd is, zodat de rookgassen niet te veel afkoelen en daardoor neerslaan. Let er op dat de aansluiting van kachel of open haard precies past op het rookkanaal, dat het rookkanaal de juiste doorsnee heeft en niet te vochtig is. Raadpleeg hiervoor de leverancier.

- Laat minimaal eens per jaar de schoorsteen vegen.

- Stook niet met mistig of windstil weer; omwonenden en buren ondervinden dan veel overlast.

- Laat het hout minstens één jaar drogen in een overdekte bergplaats. Plaats het zó dat het niet met de grond in contact komt. De wind moet er liefst aan kunnen. Gebruik polsdikke houtblokken.

- Stook geen geverfd, gebeitst, geïmpregneerd of op een andere manier behandeld hout. Dit is erg milieu-onvriendelijk én bij wet verboden.

- Zorg voor voldoende luchttoevoer: het vuur heeft dan blauwe vlammen en de rook is wit of kleurloos. Oranje vlammen en grijze of zwarte rook duiden op slechte verbranding en veel luchtvervuiling.

- Doof het vuur niet, maar laat het vanzelf uitgaan.

- Zorg voor goede ventilatie in het vertrek waar u stookt, zo voorkomt u zuurstofgebrek en koolmonoxidevergiftiging.

- Strooi nooit zout in de open haard om een gezellige gloed te krijgen. Er kunnen schadelijke stoffen als dioxines en zoutzuur ontstaan. Zoutzuur kan het metselwerk van de schoorsteen aantasten.

Meer informatie

- Brochure Wat je zou moeten weten over open haarden, houtkachels en allesbranders. Aminal - Vlaams Ministerie van Leefmilieu. Deze brochure is voorlopig niet meer verkrijgbaar, maar er zou een nieuwe versie op komst zijn.

- Het groen klussenboek. Wim Aalders, M&P Uitgeverij, Weert, 1991. Info over kachels en stoken; deze auteur heeft het niet over de speksteenkachel.

Over CO-vergiftiging:

- Antigifcentrum: infotelefoon: (02) 345 18 18.