Ruim de helft van het hout dat in België geïmporteerd wordt is tropisch hout. In Zuidoost-Azië en delen van Afrika is houtkap een belangrijke oorzaak van ontbossing, samen met zwerflandbouw en de aanleg van monoculturen, onder andere om veevoeder te produceren voor de industriële veeteelt in Westerse landen. De gevolgen zijn zeer ernstig voor natuur, milieu en inheemse volken. Maar niet alleen in tropische bossen zorgt de houtkap voor ravages. Ook in de oerbossen van het noordelijk halfrond wordt nog steeds druk gekapt, en ook in Europa gaat veel bos tegen de vlakte. Het oorspronkelijke bos wordt meestal vervangen door steriele plantages.

Maar de problematiek is niet zomaar terug te brengen tot het al of niet gebruiken van tropisch hout. Tropisch hout kan in principe even verantwoord zijn als hout uit Canada of uit onze eigen bossen; alles hangt af van de manier waarop het bos in kwestie beheerd wordt. Verantwoord, duurzaam geproduceerd hout is momenteel al op de markt, maar het moet nog een stevige duw in de rug krijgen.

Maar minder (tropisch) hout gebruiken blijft nodig. Bij verantwoord beheer kap je immers niet meer hout uit een bos dan er aangroeit. Het gebruik van tropisch hardhout kan zonder problemen worden beperkt, want voor vrijwel alle toepassingen bestaan goede alternatieven. En meer papier recycleren, hout duurzaam gebruiken, meer duurzaam beheerd bos aanplanten,... zijn allemaal maatregelen die bomen en bossen ten goede komen.

Duurzaam geproduceerd hout

Dankzij de acties van de milieubeweging komt er steeds meer aandacht voor een goed beheer van de bossen. Er is nu een internationaal keurmerk voor verantwoord, duurzaam geproduceerd hout: het FSC-keurmerk (Forest Stewardship Council), dat ook door de milieubeweging wordt gesteund. Het FSC-keurmerk geldt voor zowel tropisch als niet-tropisch hout. Het wordt toegekend volgens 10 objectieve criteria, die internationaal aanvaard worden. Hierbij wordt rekening gehouden met sociale, economische en ecologische aspecten.

Duurzaam geproduceerd hout is al op de markt. In België verenigt de Club 1997 houthandelaren, invoerders en verdelers die ten laatste vanaf 1 januari 1997 hout met het FSC-label verkopen. Een lijst met adressen is verkrijgbaar bij het WWF en het Nationaal Houtvoorlichtingsbureau.

Tropisch hout niet altijd even duurzaam

Ruim tweederde van het geïmporteerde tropische hout wordt gebruikt in de woningbouw, onder meer voor kozijnen, deuren en plinten. De meest gebruikte soorten zijn meranti en merbau. De meeste houtwinkels en doe-het-zelf-zaken leveren ook andere soorten voor b.v. schuttingen (bangkirai), afwerklijsten en rondhout (ramin), hekken, parketvloeren en trappen. Het andere derde wordt verwerkt in bijvoorbeeld waterbouw, scheeps- en jachtbouw, schuttingen, speelgoed en muziekinstrumenten. Slechts één procent gaat naar de meubelindustrie (mahonie).

Tropisch hout heeft van oudsher een goede naam. Houtsoorten die vroeger veel werden ingevoerd, zoals teak, zijn zeer duurzaam (duurzaamheidsklasse I). Dit wil zeggen dat deze houtsoorten van nature een grote weerstand hebben tegen aantasting. Daarmee vergeleken is meranti, dat de laatste 15 jaar vooral wordt ingevoerd, veel minder duurzaam. Meranti is in verschillende duurzaamheidsklassen te verkrijgen (klasse II-IV). De Europese naaldhoutsoorten grenen en vuren zitten in duurzaamheidsklassen III en IV. Meranti is dus vaak niet duurzamer dan grenen of vuren.

Verantwoord houtgebruik

Welk alternatief voor niet-duurzaam geproduceerd hout is nu het best te verantwoorden?

1 Het is altijd een goed idee om hout uit eigen streek te gebruiken. Het transport (en dus het energieverbruik) blijft beperkt en het hout komt uit beheerde bossen, hoewel dit beheer momenteel nog niet bepaald vlekkeloos verloopt.

2 Is streekeigen hout niet mogelijk, kies dan voor duurzaam Europees of tropisch hout. Hout met het FSC-keurmerk verdient altijd aanbeveling: niet-tropisch hout kan ook uit oerbossen komen! Kies bij voorkeur vuren, grenen, Europese niet-Russische lariks en Europese douglas. Heeft u hout nodig dat van nature duurzaam is, gebruik dan Europees eiken, tamme kastanje en robinia (Robinia pseudoacacia). Eiken is wel duur. Tamme kastanje en robinia zijn beperkt verkrijgbaar. Let er ook op dat u de juiste duurzaamheidsklasse kiest. Koop liever geen eik of tropisch hardhout als u dat niet echt nodig hebt, de voorraad is immers beperkt.

3 Hout is ook wel te vervangen door steen, beton, (gerecycleerd) plastic en metaal. Deze alternatieven zijn echter ook niet altijd even goed voor het milieu. Neem liever geen kozijnen van PVC, staal of aluminium. PVC heeft veel milieubezwaren. De productie van staal en aluminium kost erg veel energie, en voor de winning van bauxiet, de grondstof van aluminium, verdwijnt vaak tropisch bos, dus daar wint u ook niets mee.

Verduurzaming

Naaldhout zoals vuren en grenen wordt vaak bewerkt met bepaalde bestrijdingsmiddelen om het beter bestand te maken tegen aantasting door schimmels en bacteriën. De meeste van deze houtverduurzamingsmiddelen zijn bijzonder schadelijk voor gezondheid en milieu. Verduurzaming van hout is alleen nodig op de grens van water (of bodem) en lucht. Gebruik in dat geval liever verantwoord duurzaam Europees hout, verantwoord tropisch hout of een ander materiaal, in plaats van behandeld hout. Ook hier zou een keurmerk een goede zaak zijn: zo zouden we zeker zijn dat het hout niet met giftige stoffen behandeld is.

Kozijnen

Vroeger waren kozijnen meestal van vurenhout. Na slechte ervaringen met in de jaren '50 en '60 gebouwde huizen werd dit steeds minder gebruikt. Er werd toen in snel tempo gebouwd, vaak met te vochtig hout. Door slechte bouwconstructies trad veel houtrot op. Men stapte over op tropisch hout. In 1990 was 79 procent van de kozijnen hiervan gemaakt. Dat kan anders:

- bekijk bij bestaande kozijnen eerst of u ze kunt repareren, in plaats van ze te vervangen.

- het beste alternatief is duurzaam hout met het FSC-keurmerk of niet-verduurzaamd, goed geschilderd hout. Vraag om een garantie van de fabrikant. Gebruik wel milieuvriendelijke verf, geen traditionele alkydverf.

- 'gevingerlaste' en 'gelamineerde' kozijnen van verlijmd vuren, lariks of grenen zijn kwalitatief vaak beter dan meranti-kozijnen. Ondanks de lijm hebben deze kozijnen de voorkeur boven die van niet-duurzaam geproduceerd tropisch hout.

- neem liever geen kozijnen van PVC, staal of aluminium. PVC heeft veel milieubezwaren, zowel bij de productie als in de afvalfase. De productie van staal en aluminium kost erg veel energie. Voor de winning van bauxiet, de grondstof van aluminium, verdwijnt vaak tropisch bos.

Deuren

De beste alternatieven hiervoor zijn alweer hout met het FSC-keurmerk, grenen, Europese douglas of eiken, niet-Russische lariks of een goede kwaliteit vuren, liefst niet verduurzaamd. Ook deuren van gelamineerd en gevingerlast hout zijn aanvaardbaar. Tweede keus zijn stalen deuren.

Schuttingen en ander tuinhout

Veel schuttingen, paaltjes en ander tuinhout zijn van tropisch hout of verduurzaamd naaldhout. Als u de onderste 30 cm van beton maakt of de palen in stalen paalhouders plaatst, kunt u gewoon naaldhout gebruiken dat u verft of beitst, of hout met een keurmerk. U kunt ook kiezen voor gerecycleerd plastic, maar neem liever geen PVC. Andere mogelijkheden zijn vezelcementplaten, bakstenen of gaas. Het summum is uiteraard een natuurlijke begroeiing zoals een haag, en dan liefst een gemengde haag met inheemse soorten: dat brengt leven in de tuin.

Triplex

Ook hier kan u weer vragen naar hout met het FSC-keurmerk. Traditioneel triplex en multiplex zijn vaak van tropisch hout. Het goedkoopste alternatief is combitriplex van berken en vuren. Duurder, maar duurzamer en fijner van structuur, is triplex van Fins grenen. Ook is er populieren­ en berkentriplex. Nog beter zijn platen zonder of met weinig lijm (zacht­ en hardboard).

Parket

Neem parket van hout met het FSC-keurmerk, of van Europese houtsoorten als vuren, grenen, lariks of esdoorn. Waar slijtvast hout nodig is, bijvoorbeeld in bedrijfsruimtes, kunt u kiezen voor harde houtsoorten als beuken, eiken of essen. Wilt u donker hout, dan kunt u het (laten) beitsen of gerookt hout nemen.

Meer informatie

- Informatiebladen 19 Verf, 20 Houtverduurzaming en 23 PVC.

- WWF lanceerde de campagne bos en hout. U kan er informatie krijgen over het FSC-label en adressen van handelaars, invoerders en verdelers van duurzaam hout. Tel. 02/347.30.30.

- Nationaal Houtvoorlichtingsbureau, tel. 02/219.28.32.

- VIBE - Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen. Info en adressen van architecten, aannemers, fabrikanten en handelaars. Patriottenstraat 27, 2600 Berchem. Tel. 03/239.74.23.

- Groene Gids 2: rubrieken 3.6 bouwmaterialen en 5.1 meubels, speelgoed.

- vzw Hout, Koningsstraat 109-111, 1000 Brussel. Publicatie: Houtnieuws.