De winning van drinkwater uit de grond en uit het oppervlaktewater is steeds moeilijker en duurder geworden. Na jarenlang ondoordacht storten toxisch afval in de grond, het overvloedig besproeien van velden en akkers met bestrijdingsmiddelen komen de nefaste gevolgen voor het drinkwater aan de oppervlakte.

Kwaliteit van drinkwater

Uit de meest recente test van Test Aankoop (nr. 329 van januari 1991) bleek dat de meeste mensen nog probleemloos leidingwater kunnen drinken. Enkel voor baby's en zwangere vrouwen werd er enig voorbehoud gemaakt omwille van te hoge nitraatwaarden. Bond Beter Leefmilieu echter waarschuwt toch dat de kwaliteit van het drinkwater achteruitgaat door de grote aanwezigheid van pesticiden in het drinkwater. Uit een studie uitgevoerd tussen 1992 en 1994 van het Studiecentrum voor Water (SVW) blijkt dat de aanwezigheid van een aantal onkruidverdelgers, niet alleen in oppervlaktewater, maar ook in grond- en regenwater in Vlaanderen verontrustende proporties aanneemt. Uit deze gegevens blijkt dat ons regenwater juridisch gezien ondrinkbaar is omwille van te hoge gehalten aan giftige stoffen. Dit terwijl in het vermelde onderzoek slechts een fractie van het marktaanbod van bestrijdingsmiddelen werd onderzocht. Het probleem kan dus nog serieus worden onderschat. Een systematische overschrijding van de drinkwaternorm voor verscheidene producten in regenwater en grondwater bedreigt de huidige en toekomstige drinkwatervoorziening van onze samenleving. Niet alleen via de drinkwatervoorziening bedreigen de pesticiden onze volksgezondheid, de te hoge gehalten in oppervlaktewater stapelen zich op in vissen en schaaldieren om uiteindelijk op ons bord terecht te komen.

Wie meer inlichtingen wil over de kwaliteit van het drinkwater in zijn gemeente kan zich richten tot het groen nummer van Belgaqua, de Belgische Federatie van Drinkwaterbedrijven. (tel. 0800-14614)

Putwater

Diepe putten van meer dan 50 meter leveren doorgaans veiliger en gezonder drinkwater dan ondiepe. Het meeste putwater wordt echter geput vanop een diepte van 5 tot 30 meter. Uit een onderzoek begin van de jaren '80 bleek dat 84% van de onderzochte ondiepe putwaters in Vlaanderen ondrinkbaar was. Inwoners waarvan de woning niet aansluitbaar is op het drinkwaternet kunnen de kwaliteit van hun putwater gratis laten controleren. Hiervoor moet u uw aanvraag richten tot de gemeente. De controle gebeurt dan in samenwerking met de provinciale gezondheidsinspectie. U kan zich ook richten tot de Administratie Gezondheidszorg, afdeling Preventie en Sociale Gezondheidszorg (tel. 02/507.35.09) of naar een van de buitendiensten.

Nitraat en lood

Nitraat is afkomstig uit de mest die over de akkers verspreid wordt en kan, omgezet in nitriet, het zuurstoftransport in het bloed belemmeren. Vooral baby's zijn gevoelig voor nitraat, omdat ze veel meer nitraat in nitriet omzetten dan volwassenen. Test Aankoop vindt dat de streefwaarde voor nitraat in drinkwater zeker niet hoger dan 25 milligram per liter mag zijn. De Belgische wetgever bepaalt deze waarde echter nog altijd op 50 milligram per liter. In bron­ en mineraalwater zit doorgaans minder nitraat. Toch raadt Test Aankoop niet alle flessenwaters aan voor zwangere vrouwen en zuigelingen.

In oude woningen met loden waterleidingen kan het loodgehalte te hoog zijn voor kinderen onder de zes jaar en voor zwangere vrouwen. De waterleidingbedrijven adviseren dan om vóór u drinkwater tapt, 's ochtends eerst de leidingen door te spoelen. Dat kan door de kraan een à twee minuten te laten stromen. Vang het water wel op en gebruik het bijvoorbeeld voor het toilet of de planten.

Zuiveringstechnieken

Drinkwaterbedrijven hebben soms moeite het water schoon te krijgen en chloreren het in enkele gevallen ter desinfectie. Daardoor ontstaan chloorhoudende stoffen in het water. Nieuwe technieken, zoals zuiveren met ozon of ultraviolet licht, maken chloreren steeds meer overbodig.

In Vlaanderen zijn er nog geen drinkwaterbedrijven die hun water ontkalken, al zijn er hier en daar al enkele experimenten opgestart. Hard water is niet ongezond, in tegendeel, maar u heeft meer waspoeder nodig, de kalk slaat neer in heetwaterapparaten en het doet textiel slijten. Te zacht water draagt mogelijk bij tot de ontwikkeling van hart­ en vaatziekten.

Het gebruik van actieve-koolfilters is ook een nieuwe ontwikkeling. Deze filters worden met name gebruikt om de minieme hoeveelheden bestrijdingsmiddelen te verwijderen.

Bron­ en mineraalwater

Test Aankoop publiceerde in mei 1996 een studie over flessenwater. Hun conclusie luidt dat voor de meerderheid van de consumenten leidingwater de beste koop blijft. Flessenwater is veel duurder en niet noodzakelijk beter. Een aantal merken worden door Test-Aankoop zelfs afgeraden omwille van de aanwezigheid van coliforme bacteriën, wegens een hoog nitraatgehalte of omwille van de aanwezigheid van nitriet. De beste waters voor zuigelingen en zwangere vrouwen - en dus voor iedereen - zijn Arlette Roxane (Lidl), Rocheval Roxane (Aldi), Derby Saint Jean Baptiste (Delhaize), Montjoie Saint Jean Baptiste (GB) en Sourceval Saint Jean Baptiste (Dial). Helaas zijn de meeste van bovengenoemde merken alleen maar in plastic flessen te verkrijgen. Vanuit milieuoogpunt kunnen wij dus alleen maar de mineraal- of bronwaters in statiegeldflessen aanraden. Bezwaarlijk voor het milieu is ook het transport van flessenwater.

Waterfilters

Er zijn diverse soorten waterfilters te koop.

Ionenwisseling: Door ionen positief of negatief te laden kunnen bepaalde stoffen zoals nitraat en zware metalen worden verwijderd. Net als actieve koolfilters kunnen ionenuitwisselaars na een tijd verzadigd raken en een broeihaard voor bacteriën worden.

Actieve-koolfilters worden aan de kraan bevestigd. Zij kunnen het gehalte aan chloor en organische bestanddelen verminderen, maar staan onmachtig tegenover nitraat en bacteriën. De gebruiker kan echter niet achterhalen wanneer de filter verzadigd is. Een bijkomend nadeel is dat bacteriën zich gemakkelijk kunnen verspreiden, zodat bijkomende vervuiling ontstaat.

Omgekeerd-osmoseapparaten zijn het duurst en hebben de sterkst zuiverende werking. De leidingdruk perst het water door een membraan, waarbij de meeste stoffen achterblijven en worden weggespoeld. Zo kunnen zout, mineralen, organische bestanddelen en bacteriën worden uitgefilterd. Deze apparaten verspillen zeer veel water. Van 10 liter water wordt slechts 2 liter daadwerkelijk gefilterd. Bovendien zijn sommige apparaten nogal traag; zo kan het zuiveren van een liter water meer dan twee uur duren. Een ander bezwaar is, dat door de zuivering veel mineralen uit het water zijn gehaald. Het is de vraag of dergelijk extreem zacht water wel zo gezond is.

Besluit: In de meeste gevallen is de waterfilter een nutteloos toestel. Bovendien is zo'n filter vaak een broeihaard van bacteriën. Wil u toch uw water filtreren, dan zijn osmoseapparaten de beste, maar ook de duurste, oplossing. Let wel dat het rendement van een osmoseapparaat zeer gering is. Ook belangrijk is dat geen enkel apparaat geschikt is om putwater te zuiveren. Wie toch zijn drinkwater betrekt uit een put moet dit twee maal in het jaar laten analyseren.

Conclusie

Vooralsnog is het water uit de kraan geschikt als drinkwater. Flessenwaters en waterfilters zijn daarom in de meeste gevallen zinloos, duur, en een verspilling van energie en grondstoffen. Dit geldt met name indien uw drinkwaterbedrijf al aan actieve-koolabsorptie doet, wat in de toekomst steeds vaker het geval zal zijn. Geavanceerde zuiveringstechnieken geven een goede kwaliteit drinkwater, maar de aantasting van het milieu zet de kwaliteit van het drinkwater steeds meer onder druk. De enige echte oplossing is het aanpakken van vervuiling bij de bron.

Wat kunt u zelf doen?

- Alles wat u door de gootsteen en de WC spoelt kan in het grond­ of oppervlaktewater terechtkomen. Chemisch afval zoals olie, terpentine en verf apart horen in de milieubox.

- Gebruik geen agressieve schoonmaakmiddelen zoals chloor of WC-reinigers, maar zeep en azijn.

- Verspil zo min mogelijk water. Iedere Vlaming gebruikt zo'n 110 liter leidingwater per dag. Dat kan eenvoudig worden teruggebracht door bijvoorbeeld waterbesparende douchekoppen en stortbakken en wassen met een volle trommel. Ook het snel repareren van lekkende kranen en toiletten heeft een belangrijke vermindering van het watergebruik tot gevolg.

Meer info

- Waterfilters, paniek zaaien en dan oogsten in Test Gezondheid, nr. 9, september-oktober 1995

- Flessenwater zonder gas, duurdere niet beter in Test Aankoop Magazine, nr. 388, mei 1996.

- Brochure: Nitraten, te veel om goed te zijn? Bond Beter Leefmilieu, Brussel, 1990.

- Persbericht Bond Beter Leefmilieu: Vlaams drinkwater bevat te veel pesticiden

Regenwater juridisch ondrinkbaar volgens rapport Studiecentrum voor Water. 27/2/1996. (4871.per)

Nuttige Adressen en Telefoonnummers

Administratie Gezondheidszorg, afdeling Preventie en Sociale Gezondheidszorg, Markiesstraat 1, 1000 Brussel, tel. 02/507.35.09; fax. 02/507.36.35

Buitendiensten:

- Antwerpen: Copernicuslaan 1, 2018 Antwerpen, tel. 03/224.62.04

- Vlaams-Brabant: Brouwerstraat 1, 3000 Leuven, tel. 016/29.38.58

- Limburg: gouverneur Verwilghensingel 75 bus 5, 3500 Hasselt, tel. 011/23.57.90

- Oost-Vlaanderen: Administratief Centrum "Ter Plaeten", Sint-Lievenslaan 23 (gelijkvloers), 9000 Gent, tel. 09/265.19.28

- West-Vlaanderen: St. Jansstraat 15, 8000 Brugge, tel. 050/33.30.15

- Belgaqua, Belgische Federatie van Drinkwaterbedrijven, Waterloosesteenweg 255 bus 6, 1060 Brussel, tel. 02/537.43.02; groen nummer: 0800-14614