Plastic. Het lijkt één pot nat, maar niet alle soorten plastic zijn even slecht voor het milieu. Wèl bijzonder schadelijk is het plastic PVC (poly-vinyl-chloride). PVC veroorzaakt milieuproblemen bij productie, gebruik, stort en verbranding. België is een groot producent van PVC, met een jaarproductie van enkele honderdduizenden tonnen. Door acties van milieu- en consumentenorganisaties wordt PVC voor verpakkingen steeds minder gebruikt. In de bouw is echter nog veel PVC te vinden: waterleiding­ en elektriciteitsbuizen, kozijnen en dakgoten. Verder wordt PVC toegepast in allerlei andere producten, zoals vloerbedekking, behang, dekzeilen, kleding en kantoorartikelen. PVC zou niet meer moeten worden gebruikt.

Bezwaren tegen PVC

Bij de productie komt onder meer het kankerverwekkende vinylchloride vrij, dat deels in de lucht terechtkomt. Bovendien is er chloor nodig voor het maken van PVC. Deze giftige stof wordt vervoerd in speciale treinen. Een ongeluk zou een ramp betekenen. Afhankelijk van het productieproces kunnen er bij de productie van chloor schadelijke stoffen vrijkomen, zoals asbest en kwik. Lang niet al het PVC is goed te recycleren. Recyclage van andere kunststoffen wordt ernstig belemmerd als er per ongeluk wat PVC tussen zit. Bij verbranding kunnen zeer gevaarlijke stoffen ontstaan, zoals dioxinen en zoutzuur. Het zoutzuur wordt met rookgasreinigingsfilters verwijderd, maar deze methode zorgt er wel voor dat er bij de verbranding van PVC 40 maal zoveel afval overblijft als bij de verbranding van het gemiddelde afval. Bovendien is het 5 maal zo duur.

Als PVC op de stortplaats terechtkomt, blijft het daar tientallen jaren liggen. Schadelijke stoffen in PVC, zoals weekmakers, kunnen uiteindelijk in de bodem en het grondwater terechtkomen.

'PVC weg ermee'

Onder dit motto voerden milieu- en consumentenorganisaties in 1991 actie tegen verpakkingen van PVC. Inmiddels zijn de vele fabrikanten overgegaan op minder schadelijk verpakkingsmateriaal. In de voeding is PVC grotendeels vervangen. In doe-het-zelf-zaken en voor speelgoed­ en cosmeticaverpakkingen wordt nog wel PVC gebruikt. Blisters, voorgevormde plastic verpakkingen om producten, zijn vaak van PVC. Glazen, papieren en andere kunststof verpakkingen zijn een goed alternatief. Maar vermijd overbodige verpakkingen, ook al zijn ze niet van PVC. In speciaalzaken worden artikelen vaak los verkocht.

Vlamtest

U kunt zelf testen of een verpakking van PVC is. Maak een koperdraadje roodgloeiend in een vlam. Houd het tegen het plastic, zodat er wat aan vastsmelt. Breng het vervolgens weer in de vlam. Kleurt de vlam groen, dan gaat het om PVC of PVDC. PVDC (poly-vinyl-ideen-chloride) is een plastic dat sterk op PVC lijkt en dezelfde milieubezwaren heeft. Het bevat zelfs méér chloor. Let er tijdens de test wel op dat u goed ventileert.

Bouwmateriaal

In de bouw wordt nog veel PVC gebruikt: voor waterleiding-, riolerings­ en elektriciteitsbuizen, dakgoten en isolatiekabels. Nochtans bestaan er steeds alternatieven voor PVC. We noemen er hier een paar.

Voor de wateraanvoer kunt u buizen van het plastic polyetheen (PE) kopen. Voor de binnenriolering zijn buizen van PE en PPC goed bruikbaar. PPC-buizen zijn bij doe-het-zelf-zaken verkrijgbaar.. Voor de buitenriolering zijn keramische buizen ('gres') de beste keus.

Kabelbeschermingsbuizen, de buizen waarin kabels liggen, zijn van PVC. Dit zijn de vergeelde witte buizen die kinderen wel gebruiken om pijltjes mee te schieten. Stalen buizen zijn hiervoor beter.

Isolatiemateriaal voor kabels is van PVC. Via de groothandel zijn kabels met de PVC-vrije kunststof edrateen op de markt.

Dakgoten kunnen van PVC zijn. Een goot is niet nodig als het dak een eind oversteekt, zodat er geen water over de muren kan lopen. Voor een goot is hout de eerste keus. Houten goten zijn niet kant en klaar verkrijgbaar, maar iedere timmerman kan ze maken. Ze kunnen beschermd worden met EPDM-foli. Zink en polyester zijn minder goede alternatieven.

De meeste kunststof kozijnen zijn van PVC. Goede alternatieven zijn kozijnen van geverfd vuren, grenen of kastanje. Tropisch hardhout is vanwege de grootschalige ontbossing niet aanvaardbaar. Ook verduurzaamd hout of aluminium is uit milieuoogpunt geen goed alternatief.

Voor dakbedekking bij platte daken kunt u DPC-folie gebruiken.

Woninginrichting

Materiaal aangeduid met 'vinyl' is vrijwel altijd PVC. Denk aan vinylzeil en ­behang. De plastic laag die vaak op spaanplaat zit kan ook PVC zijn. Voor vinylzeil is het alternatief linoleum, een milieuvriendelijker product van kurk, houtvezels en lijnolie. Er is ook PVC-vrij zeil. Kies voor papieren behang en in vochtige ruimtes voor schrobvaste muurverf. Bouwvaria verkoopt behang van kringlooppapier. Skai, namaakleer, is altijd van PVC. Let verder op bij het kopen van douchegordijnen, rolgordijnen, zonwering, plastic tafelkleden en waslijnen.

Kleding en schoenen

Regenjassen kunnen geheel of gedeeltelijk uit PVC bestaan. Meestal staat dit op de verpakking of op het label. Alternatieven zijn nylon (polyamide), rubber of een 'wax-coat'. Jassen van dit materiaal zijn onder meer bij sportzaken te koop. Plastic laarzen en sandalen bestaan meestal voor 100 procent uit PVC. Alternatieven zijn andere kunststoffen, rubber, leer en linnen.

Kantoorartikelen

Multomappen, hoezen, ordners, kaftfolie en snelhechters zijn vaak van PVC. Mappen en ordners van ongeplastificeerd gerecycleerd karton zijn de beste keus. Er bestaan ook multomappen van polypropeen. Veel plakband en plastic gommen zijn van PVC. Koop plakband van papier, poly-propeen of cellulose-acetaat en kies voor rubber gommen. Ook overheadsheets kunnen van PVC zijn.

Diversen

Speelgoed dat gemaakt is van een zacht (week) plastic is meestal van PVC. Denk aan piepbeesten, opblaasbare spullen als zwembandjes, badboekjes, zachte poppen en ballen.

Dekzeilen worden gebruikt voor boten, aanhangers en vrachtwagens, als grondzeil, tentdak, auto- en bootkappen en kermisdaken. Ze zijn gemaakt van bisonyldoek, polyetheen of geprepareerd katoen. Bisonyldoek heeft een coating van PVC. Koop dus liever dekzeil van katoen of polyetheen.

Plastic tuinslangen zijn van PVC. Het alternatief is een rubber slang.

Meer informatie

- Informatiebladen nr. 9 Plastic, nr. 16 Tropisch hardhout, nr. 25 Kantoorartikelen en nr. 43 Kleding.

- Brochure PVC, een wolf in schapevacht. Bond Beter Leefmilieu, 1991, tel. 02/539.22.17 (100 fr).

- Boekje Woninginrichting, De MilieuTelefoon adviseert, MilieuTelefoon Nederland, 1994, te koop in de boekhandel of bestellen bij MilieuBoek, tel. 003120-6244989 (¦ 9,90).

- Rapport PVC-vrije kantoren en gebouwen, Stichting Greenpeace Nederland, 1994, bestellen bij Greenpeace, tel. 003120-4223366 (¦ 5,-).