Verpakkingsmateriaal

Verpakken kan op veel manieren. Van melk in een statiegeldfles en appels los in de tas tot bier in een wegwerpblikje en champignons in een plastic bakje met plastic folie. Hieronder zijn de verschillende materialen die voor verpakkingen gebruikt worden op een rijtje gezet.

Plastics worden voor allerlei verpakkingen gebruikt: margarinekuipjes, folie, yoghurtbekers, plastic zakken. Het meest schadelijke plastic is PVC. Gelukkig is het gebruik van PVC dankzij acties van milieu- en consumentenorganisaties al een stuk verminderd. Voor frisdranken als Ice Tea en Boxer bestaan er al PET-flessen die via een statiegeldsysteem ingezameld en hervuld worden. Andere plastic verpakkingen belanden meestal direct in de vuilnisbak. Hervullen of recycleren is in principe mogelijk, maar in de praktijk gebeurt het nog maar op zeer beperkte schaal.

Aluminium wordt als verpakkingsmateriaal veel gebruikt: het is licht en sterk, laat geen licht en lucht door en de smaak blijft behouden. Voorbeelden zijn melkdoppen, vacuüm koffiepakken en sommige drankblikjes. Uit milieu-oogpunt is aluminium een slecht verpakkingsmateriaal. Bij de productie wordt erg veel energie verbruikt en er ontstaat veel lucht- en watervervuiling. De winning en productie verwoest natuurgebieden, waaronder ook tropisch regenwoud. Aluminium zou eigenlijk niet als eenmalig verpakkingsmateriaal mogen gebruikt worden.

Papier en karton vormen een kwart van het verpakkingsafval. Het kan na gebruik bij het oud papier, waarvoor een goed inzamelsysteem bestaat.

Glas wordt voor drank- en conservenverpakkingen gebruikt. De productie van glas kost per fles of pot relatief veel energie, ook als het wordt gerecycleerd. Glas is wèl een erg goede verpakking als er statiegeld op wordt geheven, omdat zo'n fles of pot vele malen opnieuw wordt gevuld.

Staal wordt gebruikt voor conservenblikken en voor de meeste drankblikjes. Ongeveer de helft van het staal wordt uit het huisvuil teruggewonnen en in een enkele gemeente staan blikbakken. Eenmalige blikverpakkingen zijn slechter voor het milieu dan hervulbare verpakkingen.

Laminaatverpakkingen zijn verpakkingen die uit laagjes van verschillende materialen bestaan, waardoor recyclage erg ingewikkeld is. Een kartonnen vruchtensappak bijvoorbeeld heeft aan de binnenzijde een aluminium en een plastic laagje en kan dus niet bij het oud papier.

Papier of plastic

Bij sommige producten kunt u kiezen tussen een papieren of een plastic verpakking, zoals bij rijst en groente. Het plastic is meestal polyetheen. De productie hiervan is niet zo erg vervuilend. Maar hoewel de productie van nieuw papier meer vervuilt dan die van polyetheen en ook meer energie kost, is papier op het moment toch milieuvriendelijker. Waarom? Papier en karton van verpakkingen wordt voor ruim 30 procent hergebruikt. Dit in tegenstelling tot plastic verpakkingsmateriaal waarvoor - met uitzondering van flessen en flacons - helemaal geen recyclagemogelijkheden bestaan. Daardoor is het gebruik van papier uiteindelijk minder vervuilend. Nog beter is het als er gebruik wordt gemaakt van kringlooppapier of -karton.

Hervullen en navullen

Wat er na gebruik met de verpakking gebeurt is even belangrijk als de keus van het materiaal. Een verpakking moet op de eerste plaats opnieuw te gebruiken zijn. Liefst in dezelfde vorm, zoals een statiegeldfles.

Een statiegeld melkfles kan 25 tot 35 keer opnieuw worden gevuld, een melkpak belandt al na éénmalig gebruik in de vuilnisbak. Hierdoor moet je de milieubelasting van één fles met die van 25 tot 35 pakken vergelijken. De fles is dan in het voordeel: er zijn minder energie en grondstoffen voor nodig en er blijft minder afval over. Wel is de uitstoot van verzurende stoffen groter.

Een ander goed voorbeeld zijn de PET-flessen met statiegeld, voor frisdrank. Let er wel op dat op de fles staat dat deze hervuld wordt. Een deel van de PET-flessen wordt namelijk niet hervuld, maar gerecycleerd. Uit milieu-oogpunt een minder goede keus.

In principe kunnen veel meer producten in statiegeldflessen of -potten verpakt worden. Voor producten als was­ en schoonmaakmiddelen en shampoos kan in de winkel de mogelijkheid van zelftap worden geboden. Dit gebeurt al in natuurvoedingswinkels en bij de Body Shop. Bij Delhaize, Colruyt en de Wereldwinkels kan je wijn in statiegeldflessen kopen.

Tegenwoordig zie je steeds meer 'navulverpakkingen'. Je koopt één keer een duurzame fles of pak en verder pakjes of zakjes om deze opnieuw te vullen. Het zijn nog steeds wegwerpverpakkingen, maar het gaat om minder materiaal. Daarom is het beter dan steeds een pak of fles weg te gooien.

Recycleren

Als hervullen echt niet mogelijk is, moet het materiaal kunnen gerecycleerd worden. Hiermee verbruiken we minder grondstoffen. Wel is er energie nodig om bijvoorbeeld glasscherven om te smelten tot flessen. Dit omsmelten bespaart 30 procent energie vergeleken met het maken van flessen uit nieuw glas. Een statiegeldsysteem kan daarentegen een energiebesparing van 80 procent opleveren.

Interregionaal Verpakkingsakkoord

Het afvalstoffendecreet geeft de mogelijkheid aan de Vlaamse regering om producenten verantwoordelijk te stellen voor afvalstoffen, dus ook voor hun verpakkingsafval. Dit wil zeggen dat producenten verplicht worden om zelf voor de verwerking van het verpakkingsafval van hun producten moeten instaan. Via het verpakkingsdecreet en het interregionaal verpakkingsakkoord wordt het verpakkingsafval echter van die aanvaardingsplicht ontheven, voor zover de producenten zich aansluiten bij Fost plus. Dat is een organisme, opgericht door de producenten, die de selectieve inzameling van verpakkingsafval organiseert. Tegen 1999 moet Fost Plus 15% van elke stroom verpakkingsmateriaal zien in te zamelen. De Bond Beter Leefmilieu verzet zich tegen het verpakkingsakkoord: bijna alle aandacht gaat naar selectieve inzameling in plaats van voorkoming, en zelfs inzake selectieve inzameling worden heel zwakke doelstellingen opgelegd. De milieubeweging vindt dat bedrijven wettelijk verplicht moeten worden om verpakkingen terug te nemen voor verwerking, dat statiegeld voor hervulbare verpakkingen verplicht of met een ecotaks aangemoedigd moet worden en dat de milieukosten in de prijs van producten moeten worden doorberekend.

Tips

- Neem uw eigen boodschappentas mee en weiger plastic wegwerptasjes.

- Koop zoveel mogelijk onverpakt: denk aan losse appels, komkommers zonder 'vel', losse kantoorbenodigdheden zoals pennen en stiften en onverpakte doe-het-zelf-artikelen.

- Kies voor statiegeldflessen en -potten, zoals voor melk, frisdrank, bier, wijn en conserven.

- Koop geen blisterverpakking (een plastic 'blaar' over het product, bijvoorbeeld over een batterij).

- Gooi al het wegwerpglas in de glasbak: niet alleen flessen, maar ook glazen flesjes en potjes.

- Doe verpakkingen van papier en karton na gebruik bij het oud papier.

- Koop liever één grote dan twee kleine verpakkingen.

- Vermijd wegwerpverpakkingen van aluminium en blik.

Meer informatie

- Informatiebladen nr. 9 Plastic, nr. 36 Papier of plastic? en nr. 37 Pak of fles?.

- Brochure Verpakkingen herpakt, Bond Beter Leefmilieu, 1993. 02/539.22.17 (100 frank)

- Brochure Duurzame drankverpakkingen op school, Bond Beter Leefmilieu, 1995. 02/539.22.17 (100 frank)