Kartonnen of plastic koffiebekers worden steeds meer gebruikt. Ze vormen een zeer zichtbare afvalstroom die heel wat mensen tegen de borst stuit. Maar zijn wegwerpbekertjes nu echt zo veel vervuilender dan aardewerken bekers?
 

Vergelijking

Om plastic, kartonnen en aardewerk bekers te vergelijken heeft de Nederlandse Vereniging Milieudefensie alle milieuaspecten van zowel productie, vervoer, gebruik, reiniging en afvalfase op een rijtje gezet. Uit het onderzoek komt naar voren dat plastic en kartonnen wegwerpbekers het milieu zwaarder belasten dan afwasbaar servies. Ook het Nederlandse milieuministerie heeft een dergelijk onderzoek laten doen en kwam uiteindelijk tot dezelfde conclusie.
 

Plastic bekers

Plastic bekers zijn gemaakt van de kunststof polystyreen. In Nederland gebruikt men per jaar 2,3 miljard polystyreen bekers, goed voor 9,4 miljoen kilo polystyreen. Afgaande op de bevolking mogen we voor Vlaanderen ruwweg een derde hiervan rekenen. De grondstof voor polystyreen is aardolie. Bij de productie gebruikt men de gevaarlijke stoffen benzeen en styreen en ontstaat lucht- en watervervuiling. Bovendien kost de productie veel energie: 320 kJ per beker.
Er zijn bedrijven die van bekerafval laagwaardige producten als bermpaaltjes en bloempotjes maken. Er bestaan nu ook al nieuwe bekers die voor 25 procent uit ingezamelde gebruikte bekers bestaan.
 

Kartonnen bekers

Kartonnen bekers maakt men van nieuw hout uit Scandinavië. Bij de productie wordt het water nogal verontreinigd. Er wordt geen oud papier gebruikt zoals bij gewoon karton.
Om het karton 'koffiedicht' te maken zit binnenin het bekertje een dunne laag polyetheen. Deze kunststof is goed voor 7 procent van het gewicht van het bekertje. Polyetheen wordt net als polystyreen van aardolie gemaakt, maar de productie is minder schadelijk. Het maken van een kartonnen bekertje kost 276 kJ. Kartonnen bekers zijn in te zamelen en te verwerken tot toiletpapier, tissues en behang.
 

Afwasbare kopjes (aardewerk, glas of kunststof)

Gemiddeld gaat een kopje zo'n tweeduizend consumpties mee, afhankelijk van de omstandigheden. Per consumptie is de milieubelasting van het maken van het kopje dan ook zeer klein. Voor een aardewerk kopje is dat 16 kJ. Wel wordt het kopje steeds na een of twee consumpties afgewassen.
 

Reinigen

De grootste milieubelasting van afwasbare kopjes komt door het reinigen: watergebruik, energie om dat water te verwarmen en afwasmiddel. Het maakt nogal uit hoe je afwast. Met de hand is meestal het zuinigst, maar een bedrijfsafwasinstallatie is ook efficiënt. Het minst voordelig is een gewone afwasmachine waarin alleen kopjes worden gewassen. Per consumptie is dit echter nog steeds voordeliger dan het gebruik van eenmalige bekers. Een zuinige bedrijfsafwasmachine gebruikt 90 kJ energie per kopje, veel minder dan nodig is voor de productie van een eenmalig bekertje. De afwasmachine verbruikt meer milieubelastende middelen dan de handafwas. Maar ook voor de machine zijn tegenwoordig middelen te koop die minder schadelijk zijn.
 

Overzicht milieubelasting bekers per consumptie
 

Conclusie

Polystyreen bekers verbruiken de meeste energie 'per consumptie'. Kartonnen bekers kosten wat minder energie, maar bij de productie wordt meer water gebruikt en vervuild. Recycleren van bekers tot andere producten vermindert alleen de hoeveelheid vast afval. Veel maakt het niet uit, eenmalige bekers van karton of plastic. Plastic bekers van gerecycleerd materiaal zijn wel iets beter. Een beker die voor 25 procent uit gerecycleerd materiaal bestaat, kost altijd nog minstens 245 kJ energie.
De milieubelasting van afwasbaar servies wordt grotendeels bepaald door het afwassen. Als u niet onder een lopende kraan afwast, zijn afwasbare kopjes te verkiezen boven eenmalige bekers. Het milieuvoordeel bij het gebruik van een bedrijfsafwasmachine is groter dan bij een huishoudafwasmachine. Een bekertje kost 1 frank. Per persoon per jaar (200 dagen, 4 consumpties) is dit 800 frank. Een afwasbare beker kost ongeveer 40 frank. Afhankelijk van de kosten voor afwassen is dit laatste dus vrijwel altijd goedkoper.
 

Tips

- Laat op aardewerk de eigen naam glazuren, zo is iedereen verantwoordelijk voor z'n eigen kopje.
- Omschakelen naar afwasbaar servies is voor bijna alle koffieautomaten mogelijk. Soms zijn kleine aanpassingen nodig. Overleg hierover met uw leverancier.
- Let bij de handafwas en de aanschaf van vaatwasmachines op water- en energiegebruik. Was niet af onder een lopende kraan.
- Kies voor de vaatwasmachine een afwasmiddel zonder chloor en fosfaat en op basis van plantaardige wasactieve stoffen.
- Als u toch kiest voor polystyreen bekers, neem dan bekers die deels uit gerecycleerd materiaal bestaan.
 

Meer informatie

- Brochure Duurzame drankverpakkingen op school, Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, 1995. (100 frank)
- Brochure Verpakkingen herpakt, Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, 1993.  (100 frank)