Het aanbrengen van isolatiemateriaal is uit milieuoogpunt een goede zaak, want het bespaart energie. Bovendien bent u minder geld kwijt aan de verwarming van uw woning. Het milieuvoordeel is nog groter als het isoleren gebeurt met materiaal dat het milieu niet ernstig belast.
 

Kunststof isolatiematerialen

Kunststoffen worden gemaakt van aardolie, een grondstof die eens opraakt. Transport brengt het risico op rampen met olietankers met zich mee. Ook winning en raffinage zijn vervuilend.

Het kunststof isolatiemateriaal PUR (polyurethaan) is te koop als schuimplaten, of kan bij u thuis onmiddellijk als schuim onder de vloer of in de spouwmuur worden gespoten. Ook het schuim in spuitbussen voor het dichten van naden en kieren is PUR-schuim. Vroeger werd PUR met CFK's geschuimd, maar dat is sinds juli 1993 verboden. In spuitbussen PUR-schuim worden nog wel 'zachte' CFK's gebruikt, die ook de ozonlaag aantasten. Ook aan CFK-vrij PUR kleven milieubezwaren: de productie veroorzaakt veel luchtvervuiling en er is veel energie voor nodig. Bij productie en verwerking komen schadelijke stoffen vrij. PUR-schuim kan overgevoeligheidsreacties veroorzaken, zoals astma. Bij verbranding kunnen zeer giftige stoffen ontstaan: blauwzuur en koolmonoxide. PUR-schuim geeft ook bij sloop problemen: puin verontreinigd met schuim is niet geschikt voor hergebruik.

Een ander kunststof isolatiemateriaal is polystyreen. Geëxpandeerd polystyreen (EPS, piepschuim, tempex) is verkrijgbaar als losse bolletjes en als platen met een bolletjesstructuur. Er is ook geëxtrudeerd polystyreen (XPS). XPS van de merken Styrofoam en Styrodur wordt met zachte CFK's gemaakt, maar is ook CFK-vrij te krijgen. EPS is altijd CFK-vrij geproduceerd. Voor het maken van polystyreen is vrij veel energie nodig. Er is meer XPS nodig dan EPS voor dezelfde isolatiewaarde. EPS heeft de voorkeur boven PUR en XPS. EPS kan worden gerecycleerd, dat gebeurt nu alleen met productieafval.

Warmtereflecterende materialen bestaan uit kunststof folie met aan één of twee kanten aluminium, dat de warmte weerkaatst. Aluminium is vanuit milieuoogpunt bezwaarlijk. Sommige soorten bevatten echter zo weinig materiaal, dat ze voor het milieu aanvaardbaar zijn.
 

Minerale isolatiematerialen

Minerale materialen worden gemaakt van klei, zand of steen. De meest gebruikte soorten zijn glas- en steenwol. De grondstoffen hiervoor zijn ruim voorradig. Wel tast de winning het landschap aan. Steenwol wordt gemaakt door steen te smelten en te spinnen tot vezels. Glaswol wordt gemaakt van zand, kalksteen en soda. Als bindmiddel worden kunstharsen (fenolharsen) toegevoegd en wat minerale olie om het zachter te maken. Per kilo zijn glas- en steenwol minder milieubelastend dan polystyreen (EPS). Soms is er geen voorkeur aan te geven, omdat voor bepaalde toepassingen (veel) minder EPS dan minerale wol nodig is. Bijvoorbeeld voor vloerisolatie en isolatie van een plat dak. Glas- en steenwol kunnen worden hergebruikt. Fabrikant Rockwool neemt steenwol terug voor recyclage. Isover recycleert glaswol en zet 70 procent glasscherven in bij de productie. Minerale wol kunt u (laten) aanbrengen als platen of dekens, of als vlokken in de spouwmuur laten spuiten.

Glas- en rotswol bestaan uit vezels. Dit kan een aantal gezondheidsrisico's met zich meebrengen als er stof vrijkomt bij de verwerking, maar voor doe-het-zelvers zijn de risico’s vrij gering. Mensen die werken in de productie van glas- en steenwol lopen mogelijks meer risico. Bij de verwerking van nieuwe glas- en steenwolelementen komen relatief weinig vezels vrij. Wij raden wel aan te zorgen voor een stofbril, handschoenen en goede adembescherming (P2-stofmasker, te koop bij de betere doe-het-zelfzaak en in winkels voor arbeidsbeschermingsmiddelen). Op de verpakking van rots- en glaswol vind je bij de meeste producenten bovendien een reeks pictogrammen die verduidelijken hoe je jezelf en het milieu beter kan beschermen. Een goede naleving ervan zal bijdragen tot het voorkomen van eventuele problemen. De vezels veroorzaken namelijk irritatie aan ademhalingsorganen, huid en ogen. In de meeste gevallen zal de huidirritatie na een goede wasbeurt evenwel vrij snel verdwijnen. Bij het verwijderen van oude glas- en rotswolelementen is extra voorzichtigheid geboden, want daarbij komen meer vezels vrij, tenzij het materiaal goed gebonden of verpakt is.

Andere minerale materialen zijn over het algemeen bezwaarlijker voor het milieu dan glas- en steenwol. Ze hebben wel de voorkeur boven XPS en PUR. Perlietkorrels, gemaakt van vulkanisch gesteente, zijn geschikt voor het vullen van spouwmuren. Er zijn ook perlietplaten. Glasschuim (Foamglas) is er in de vorm van platen. Het schuimen gebeurt met het onschadelijke kooldioxide. De productie kost wel veel energie. Voor bodembedekking van de kruipruimte zijn er schuimbeton en geëxpandeerde kleikorrels. Aan schuimbeton kunnen vervuilde afvalstoffen, zoals vliegas, zijn toegevoegd.
 

Alternatieve materialen

Tot in de jaren '30 en '40 zijn natuurlijke isolatiematerialen als geperst riet en stro, kurk en houtwol gebruikt. Ze zijn verdrongen door het goedkopere kunststofschuim en minerale wol. Nu zie je dergelijke materialen terugkeren. Ze zijn gemaakt van hernieuwbare grondstoffen, die bij goed beheer weer aangroeien. De relatief eenvoudige productie kost waarschijnlijk weinig energie en is niet zo vervuilend. Wel zijn er dikkere lagen nodig voor een goede isolatie.

Kokosvezel komt van de schil van de kokosnoot. Het is er als losse vezels en in de vorm van dekens en platen. Nadeel is dat het van ver moet komen. Kurk is afkomstig van de kurkeik, die met name in Portugal groeit. De bast wordt iedere 8 à 10 jaar verwijderd, verbrokkeld, verhit en tot platen geperst. Er is ook isolatiemateriaal van oud papier, geleverd als losse vlokken of als plaat, met stro geperst. Voor bodembedekking van kruipruimtes zijn er schelpen. Ze hebben ook een vochtregulerende werking. Vlaswol is er als dekens en als losse vlas. Andere materialen zijn houtvezel, houtwolmagnesietplaten, katoen en wol.
 

Wat is de beste keus?

Alternatieve materialen hebben op zich de voorkeur. Maar ze zijn niet overal toepasbaar. Materialen die vocht aantrekken, zoals oud papier, zijn niet geschikt voor in de kruipruimte. Hier zijn kunststoffolie met aluminium of schelpen de beste keuze. Bij niet-beloopbare zolders kunt u de zoldervloer isoleren in plaats van het dak. Daar is minder materiaal voor nodig, de kans op vochtbelasting is kleiner en het is eenvoudiger aan te brengen. Heeft uw huis een spouwmuur, dan is het beter de spouw te isoleren dan de gevel. Dit vergt minder materiaal, omdat een wand of andere bedekking niet nodig is. Wel is de dikte van de isolatielaag beperkt. Voor spouwisolatie zijn niet alle materialen geschikt. De beste keus is minerale wol of EPS. Laat dit werk echter wel door een erkende vakman uitvoeren.
 

Tips

- Bij isolatie vermindert de luchtverversing in huis. Zorg daarom voor goede ventilatie.
- In plaats van PUR-schuim kunt u kokos, vlas, dichtingsband, kit, specie of brokjes steen afgesmeerd met gips of cement gebruiken om kieren en naden te dichten.
- Producent Rockwool neemt overtollig en versneden isolatiemateriaal terug en recycleert het.