Dit artikel verscheen in 'De Wakkere Consument' nummer 11 (2 februari 1998) in de rubriek 'Fiches'

De verpakkingen in onze vuilniszakken

Verpakkingsafval vertegenwoordigt meer dan 30 % van het gewicht en meer dan de helft van het volume van de totale afvalberg. De ecologische en economische problemen rond die afvalberg worden hoe langer hoe moeilijker verteerbaar !

De belangrijkste taak van een verpakking is het product beschermen tijdens het transport en bij het opslaan in de winkel en bij de consument. Het product moet stofvrij gehouden worden en beschermd worden tegen diefstal en tegen uitwendige invloeden van micro-organismen, vocht, licht of zuurstof. Een verpakking moet praktisch en sterk zijn. Daarenboven moet ze de consument informeren over de eigenschappen van het product en over zijn gebruiks- en bewaringsvoorwaarden.

Bovenop die taak van beschermen en informeren heeft de verpakking een marketingfunctie gekregen: vorm, stof, kleur en tekst zijn bestudeerd en zodanig uitgewerkt dat ze de aandacht van potentiële kopers trekken en tot kopen aanzetten.

Verspilling en vervuiling

Het is vaak zo dat een verpakking al snel een afvalproduct wordt van zodra ze bij de consument in huis komt.

De verwerking van ons afval wordt hoe langer hoe duurder, zowel voor het gezinsbudget als voor de gemeenschap, en vormt hoe langer hoe meer een bedreiging voor ons leefmilieu.

Het storten van afval vervuilt de bodem en het water : de verpakkingen bevatten vaak schadelijke stoffen (zoals zware metalen, bijvoorbeeld) die via regeninsijpeling in de grondwaterlagen terechtkomen.

Afvalverbranding zorgt voor andere problemen : er worden gevaarlijke stoffen uitgestoten via de rook die vrijkomt en via de as, die uiteindelijk ook op een vuilnisbelt wordt gestort.

Ongeacht welk procédé er wordt gebruikt, blijft het een feit dat elke eliminatie van afvalstoffen als een verspilling van materialen te beschouwen is. Tal van natuurlijke hulpbronnen raken op die manier uitgeput zonder dat ze opnieuw aangevuld kunnen worden.

Kiezen met kennis van zaken

We kunnen aan die berg verpakkingsafval wel iets doen: we kunnen kiezen voor producten met minder verpakking of met een minder vervuilende verpakking en de voorkeur geven aan hergebruik en recyclage. We kunnen daarvoor ons gedrag op drie belangrijke momenten veranderen :

• bij de aankoop opteren voor producten en verpakkingen die milieuvriendelijker zijn;
• het product op een rationele, spaarzame en milieubewuste manier gebruiken;
• het afval sorteren en ons er via de selectieve ophalingen (hergebruik met statiegeld, containerparken, deur-aan-deur-ophaling) van ontdoen.

De hoeveelheid verpakkingen moet teruggedrongen worden.

• Geef de voorkeur aan niet-verpakte producten: bijvoorbeeld voedingswaren (fruit, groenten, vlees, kaas, ...) die in de gevraagde hoeveelheid en (eventueel) onverpakt verkocht worden : u doet er de kleinhandelaar een plezier mee!
• Vermijd producten met te veel verpakking: bijvoorbeeld de producten met meerdere verpakkingen waar één verpakkingslaag zou volstaan (zoals de producten in te grote en te luxueuze verpakkingen). U kunt bijvoorbeeld opteren voor een tube tandpasta zonder bijkomende kartonverpakking.
• Bedank voor de plastieken wegwerpzakken en neem zelf een mand, zak of tas mee als u boodschappen gaat doen.
• Kies voor de geconcentreerde producten (voor schoonmaak, was, enzovoort): er is minder verpakkingsmateriaal voor nodig.
• Koop niet meer dan u nodig hebt: voor 6 kleine yoghurtpotjes is meer verpakkingsmateriaal nodig dan voor één grote pot met dezelfde globale inhoud. In verhouding zijn de grote verpakkingen minder duur en minder vervuilend.
• Vermijd verpakkingen voor eenmalig gebruik als er een duurzaam alternatief bestaat. Kies voor verpakkingen die hergebruikt worden, die met statiegeld terug ingeleverd worden of die opnieuw gevuld kunnen worden.
• Zoek bijkomende (her)gebruiksmogelijkheden voor kartonnen dozen, geschenkverpakkingspapier, dozen met een deksel en aluminium bakjes.
• Kies voor dranken in flessen met statiegeld (PET, glas) of in flessen die recycleerbaar zijn (PET).
• Sorteer uw afval : hou papier, karton, plastic, blikjes van staal en aluminium en blikjes van puur aluminium gescheiden. En werk mee aan de selectieve ophalingen: terug inleveren tegen statiegeld, containerpark, glascontainers, deur-aan-deur-ophalingen.
• Kies voor de verpakkingen waarvoor er geteste recyclagekanalen bestaan.

Iedereen gaat de "groene toer" op en die bewustwording tegenover de milieubescherming is positief. De verbruiker ziet vele vermeldingen en afkortingen die staan voor "meer milieuvriendelijke verpakkingen". Maar opgelet voor oplichterij : het volstaat niet een groen hoedje op te zetten om tot de club te behoren. De vermelding "recycleerbaar", bijvoorbeeld, betekent geenszins dat het product of zijn verpakking effectief zal worden gerecycleerd.

Het groene logo met de twee gekromde, op elkaar aansluitende pijlen ("groene punt") betekent enkel dat de firma die de verpakking op de markt gebracht heeft, een "terugnameplicht" heeft betaald aan een privé-onderneming die de selectieve ophalingen en de recyclage in het land van oorsprong op zich neemt (Duitsland of Frankrijk in het onderhavige geval). In België wordt het "groene punt" beheerd door FOST Plus. Alhoewel het vaak wordt verward met een recyclagesymbool, geeft het "groene punt" geen enkele informatie over de ecologische kwaliteit van het verpakkingsmateriaal en is de aanbrenging ervan niet gebaseerd op een eco-balans. Het is geen milieukeurmerk en het biedt geen garantie dat de verpakking zal worden gerecycleerd of zelfs gescheiden zal worden ingezameld.

'De Wakkere Consument' is het halfmaandelijs magazine van het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties. Het blad bekijkt het verbruik in het licht van de grote vraagstukken van onze tijd. Vanuit die optiek wordt ook heel wat aandacht besteed aan de relatie tussen verbruik en milieu.