Asbest is dan ook op ruime schaal verspreid. Sommige toepassingen van asbest worden momenteel nog steeds in Vlaanderen aangemaakt of ingevoerd. Het gaat hierbij vooral om asbestcementproducten, en in mindere mate om dichtingen en wrijvingsmaterialen.  
 

asbestose: deze longaandoening is te vergelijken met stoflong. Rond de vezeltjes vormt zich bindweefsel, waardoor de ademhaling gehinderd wordt. Asbestose treedt slecht op na blootstelling aan relatief grote vezeldosissen. Deze grote blootstellingen zouden door de verstrengde reglementering in principe niet meer mogen voorkomen.  

mesothelioom: dit is een kanker van het buik- of longvlies. Men gaat ervan uit dat er geen veilige vezelconcentratie is waaronder het risico op ziekte uitgesloten kan worden. Het is wel zo dat hoe kleiner de dosis is waaraan men wordt blootgesteld, hoe geringer de kans zal zijn op het ontwikkelingen van de ziekte.  

longkanker: aan asbest blootgestelden blijken in vergelijking tot niet-blootgestelden sneller en vaker longkanker te ontwikkelen. De combinatie van asbestblootstelling en roken doet het risico op longkanker sterk toenemen. Ook voor longkanker is geen veilige blootstellingdrempel aangetoond.  

De door asbest veroorzaakte ziekten hebben een lange latentietijd (periode tussen de blootstelling en het ontwikkelen van de ziekte). Deze bedraagt doorgaans meer dan 20 jaar, en kan voor mesothelioom oplopen tot meer dan 40 jaar.  

De vorm, afmetingen en fysische eigenschappen van de asbestvezels spelen een belangrijke rol bij het veroorzaken van ziekte. Niet alle asbestsoorten zijn dan ook even gevaarlijk. Blauw en bruin asbest zijn het gevaarlijkst, maar ook wit asbest ('chrysotiel') kan asbestose en kanker veroorzaken. 
 
 

 

De manier waarop in arbeidssituaties met asbest wordt omgegaan is streng gereglementeerd in de arbeidswetgeving. Deze is echter niet van toepassing op zelfstandigen, en uiteraard ook niet op mensen die in hun vrije tijd met asbest in aanraking kunnen komen, b.v. bij het klussen aan hun woning.  

Asbest bevattende producten moeten voorzien zijn van een wettelijk omschreven etiket waardoor gewezen wordt op het feit dat deze producten asbest bevatten.  

Met het Ministerieel Besluit van 22 december 1993 werd voor bedrijven de verplichting ingevoerd om een asbestinventaris op te stellen, waarin ondermeer vermeld wordt welke asbestproducten zich in het bedrijf bevinden, in welke staat ze zich verbinden en welke maatregelen er genomen zullen worden om blootstelling van werknemers te voorkomen (het 'beheersprogramma').  

Deze inventaris moet ter beschikking worden gehouden van de inspectiediensten en moet overhandigd worden aan iedere externe onderneming die werkzaamheden moet uitvoeren op plaatsen waar asbestvezels kunnen vrijkomen. Zowel de inventaris als het beheersprogramma moet ter advies worden voorgelegd aan de arbeidsgeneesheer en het Comité voor Veiligheid en Gezondheid (nieuwe naam: 'Comité voor Preventie op het Werk').  

Voor de bescherming tegen blootstelling aan asbest via het leefmilieu zijn er normen voor de lozing door bedrijven in water en lucht is er de reglementering op de behandeling van asbestbevattend afval (zie verder). 
 
 
 
 

Dit is de meest verspreide asbesttoepassing in Vlaanderen. Ondermeer golfplaten, rioolbuizen, schoorsteenpijpen, dakleien, enz. kunnen vervaardigd zijn uit asbestcement. Er zijn voor deze producten ook asbestvrije alternatieven te koop (vaak 'NT-producten' genoemd). In Vlaanderen zijn er nog drie bedrijven die asbestcement produceren.  

In asbestcementproducten zijn de vezels stevig gebonden en komen praktisch niet vrij zolang het materiaal in goede staat is en niet beschadigd wordt. Het zal dan ook vaak het veiligst zijn de producten met rust te laten. Boren, slijpen, schuren, breken, enz. van asbestcementproducten moet zoveel mogelijk vermeden worden, en mag zeker niet gebeuren met behulp van sneldraaiende werktuigen. Ook reinigen met een hogedrukspuit is af te raden. Hou ook rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder).  

Remvoeringen, remblokjes en koppelingen  

Nieuwe personenwagens zijn asbestvrij, maar in oudere personenwagens, in vrachtwagens, vliegtuigen, liften, e.d.m. kan nog asbest worden teruggevonden. Hetzelfde geldt voor reserveonderdelen.  

Voor werknemers die het onderhoud verzorgen van remmen e.d. voorziet de wetgeving een aantal voorzorgsmaatregelen. Particulieren die zelf aan hun wagen knutselen doen er goed aan zich ervan te gewissen of er al dan niet asbest zit in remmen of koppeling (vragen aan leverancier van onderdelen of garagist). Indien er asbest aanwezig is blijf je er best af. Werk je er toch aan, gebruik dan zeker geen perslucht bij het reinigen van de asbestbevattende onderdelen, en vijl of schuur niet aan de remvoeringen. Hou ook rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder).  

Asbestkoord  

Asbestkoord is nog steeds te koop als dichting voor kacheldeuren, ('kachelkoord'), stookketels, inbouwcassettes voor open haarden, enz.  

Er zijn ook goede asbestvrije alternatieven op de markt (wel opletten voor zogenaamd 'keramisch koord', dat ook schadelijk is - vraag eventueel raad aan de leverancier).   

Bij het vervangen van een asbestkoord komen veel vezels vrij. Hou rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder).  

Asbestisolatie  

Vroeger werden op grote schaal asbestspuitlagen aangebracht als brandwerende isolatie in kantoren en openbare gebouwen (b.v. Berlaymontgebouw, Flageygebouw, ...). In privéwoningen zijn deze spuitlagen in principe niet terug te vinden. Wel kan men daar asbestisolatie rond leidingen of isolerende asbestplaten (o.a. voor onderdaken) aantreffen.  

Dit materiaal is zeer moeilijk met het blote oog te herkennen, wanneer het geen etiket draagt. Om zeker te zijn zal vaak een laboratoriumanalyse nodig zijn.  

Zolang het isolatiemateriaal in goede staat is en niet beschadigd wordt zal het risico op vezelverspreiding beperkt zijn. Wanneer het materiaal in slechte staat is en/of verwijderd moet worden moeten een aantal algemene voorzorgsmaatregelen in acht worden genomen. Voor grotere hoeveelheden doet men best beroep op een gespecialiseerde firma.  

Harde dichtingen en pakkingen  

Dichtingen en pakkingen met asbest worden nog steeds frequent gebruikt in industriële installaties en machines. Ze zullen zelden of nooit terug te vinden zijn in privé-woningen, en ook al zouden ze aanwezig zijn, dan zal vervanging van de pakkingen zelden of nooit door de particulier zelf gebeuren. Zolang de asbestbevattende onderdelen niet verwijderd worden zullen de vezels niet in gevaarlijke concentraties voorkomen.  

Vloerbedekking  

Onder sommige vinylvloerbedekkingen (zowel zeil als tegels) werd vroeger (vooral in de jaren zeventig en begin jaren tachtig) een laag asbestvilt of asbestkarton aangebracht. Er zijn ook vinyltegels waarbij in de tegel zelf asbest verwerkt is.  

Asbestbevattende vloerbedekking heeft aan de onderkant een lichtbeige tot lichtgrijze, soms ook groene kleur en een niet glimmend oppervlak dat lijkt op grof papier of schoendooskarton. Een asbestbevattende vinyltegel kan je herkennen doordat die breekt i.p.v. buigt. Indien de vloerbedekking intact is en met rust gelaten wordt zal het risico op vezelverspreiding eerder beperkt zijn. Indien de vloerbedekking vervangen moet worden kan best een gespecialiseerde firma worden aangesproken. Doe je het toch zelf, hou dan rekening met de algemene tips voor het voorkomen van asbestblootstelling (zie verder). 
 
 

 

laat asbestbevattend materiaal zoveel mogelijk intact. Beschadigingen zullen aanleiding geven tot vezelverspreiding.  

maak het asbestbevattend materiaal nat voor je het bewerkt of verwijdert. Daardoor zullen er minder vezels naar de lucht verspreid worden.  

werk zoveel mogelijk in open lucht, of zorg voor een goede ventilatie.  

gebruik geen stofzuiger. De filters van gewone stofzuigers houden de vezels niet tegen, zodat ze de lucht in worden geblazen.  

gebruik een wegwerpoverall, wegwerphandschoenen en een geschikt stofmasker (filtercapaciteit P2 of P3). Verwijder deze beschermingsmiddelen na afloop van de klus samen met het asbestafval.  

verpak het asbestafval in dubbele plastic zakken en duid erop aan dat het om asbestbevattend afval gaat.  

neem na afloop van het werk een douche, en was daarbij ook grondig je haar  

Het belang van bovenstaande voorzorgsmaatregelen neemt toe naarmate het om materiaal gaat waaruit de vezels gemakkelijker kunnen vrijkomen. Voor het verwijderen van asbestcementen golfplaten zal het bijvoorbeeld meestal volstaan om gewoon voorzichtig tewerk te gaan en stofvorming te voorkomen. Voor producten als kachelkoord en isolatiemateriaal zijn meestal drastischer voorzorgsmaatregelen nodig. 
 
 

 

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen afval waaruit de vezels gemakkelijk vrij kunnen komen (b.v. isolatiemateriaal of asbestkoord) en afval waarin de vezels stevig gebonden zijn (b.v. asbestcementproducten).  

Asbestbevattend afval waaruit vezels gemakkelijk kunnen vrijkomen moet beschouwd worden als gevaarlijk afval, en kan door particulieren worden aangeboden bij het KGA. Niet alle KGA-inzamelaars aanvaarden het echter. Wanneer je het afval niet kwijt kan bij de KGA-inzameling in je gemeente, raadpleeg je best de milieudienst van je gemeente.  

Wanneer voor de verwijdering van asbestmateriaal een beroep wordt gedaan op een gespecialiseerde firma, zal deze firma ook voor de verwijdering van het afval zorgen.  

Asbestcementafval, waarin de vezels stevig gebonden zijn, wordt behandeld als bouw- en sloopafval, zij het dat stofvorming bij de verwijdering en verwerking van het afval zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Particulieren kunnen met hun asbestcementafval terecht in containerparken waar bouw- en sloopafval aanvaard wordt. 
 
  
 

Op dit adres kan je ook de adressen krijgen van firma's die erkend zijn voor het verwijderen van asbest.  
 
 

Wanneer je vermoedt dat in een werksituatie op een onveilige manier met asbestbevattend materiaal wordt omgesprongen kan je beroep doen op de medische arbeidsinspectie. De adressen zijn:  

voor Antwerpen, Limburg en een deel van Vlaams Brabant: Frankrijklei 65/bus 7, 2000 Antwerpen, tel. 03/232.27.15  

voor Oost- en West-Vlaanderen en een deel van Vlaams Brabant: Administratief Centrum Ter Platen, St. Lievenslaan 33B, 9000 Gent, tel. 09/235.29.82  

voor Brussel-Hoofdstad: Belliardstraat 53, 1040 Brussel, tel. 02/233.41.11  

Voor meer informatie over allerlei aspecten van asbest kan je terecht bij Arbeid & Milieu, Waterloostraat 11, 2600 Berchem, tel. 03/218.74.72.
 

Dit artikel is een overdruk uit Milieurama, het maandblad van de Bond Beter Leefmilieu.