EEN ENORME HOEVEELHEID    SPECIALE PRODUCTEN

In elke winkel vind je rekken vol met onderhoudsproducten voor het huis, de was, de auto...  Terwijl onze grootmoeders genoeg hadden aan wat bruine zeep en wat soda, kiezen wij uit een hele reeks gespecialiseerde producten om schoon te maken, te schrobben, te ontsmetten, te ontvlekken, te parfumeren, te spoelen, te verschonen, te beschermen enz...

De producten veranderen voortdurend : er worden nieuwe ingrediënten gebruikt, ook al verandert daarmee vaak alleen maar de geur of de kleur.

Nieuwe leefgewoonten, andere (bekledings-)materialen in de woning, meer elektrische huishoudtoestellen, de technologische vooruitgang,... maar vooral de felle concurrentiestrijd om dat reusachtige marktsegment liggen aan de basis van die enorme verscheidenheid aan producten.

Daaruit volgt dan weer dat wij, waar het zou volstaan om even te vegen, een grote hoeveelheid water en (vaak) teveel schoonmaakmiddel verbruiken. En, daarbij vergeten we dat onderhoudsproducten niet alleen reinigen en parfumeren, maar ook vervuilen !
 

WELKE INVLOED HEBBEN      ONDERHOUDSPRODUCTEN      OP HET MILIEU ?

Voor het maken, verpakken en vervoeren van onderhoudsproducten zijn grondstoffen en energie nodig, die vervuiling veroorzaken en afval doen ontstaan.

Detergenten worden in het water geloosd; vluchtige producten verdampen en bezoedelen de lucht; alle reststoffen die met de verpakking weggegooid worden, komen terecht op een stortplaats of in de verbrandingsoven.

In de natuur veranderen die producten en wordt hun schadelijkheid teruggeschroefd door contact met water, warmte, licht, microben...  Het kan echter ook anders: de afbraak kan zeer traag verlopen en de overgangsstoffen kunnen gevaarlijker zijn dan de oorspronkelijke producten.  Daardoor kan het natuurlijke evenwicht (soms grondig) verstoord worden.

Ingrediënten die banaal en op zichzelf niet gevaarlijk zijn, kunnen problemen veroorzaken als het om grote hoeveelheden gaat: dat geldt, bijvoorbeeld, voor de oppervlakte-actieve stoffen en fosfaten die we in onderhoudsproducten terugvinden.  De fosfaten vergroten het gevaar voor overbemesting van de waterlopen, hetgeen zich uit in een ongewoon sterke algengroei; de oppervlakte-actieve stoffen, daarentegen, remmen de zuurstofuitwisseling af die onmisbaar is voor al wat in het water leeft.

Onderhoudsproducten bevatten ook stoffen die gevaarlijker zijn, die niet (of minder) afbreekbaar zijn en die zich opstapelen in het milieu - in de bodem, rivieren en planten - waar ze schade veroorzaken.
Ze vormen gevaarlijke concentraties in de voedselketens en besmetten de drinkwaterreserves.  Dat geldt, met name, voor de chloorelementen uit vaatwasmiddelen en voor ontvlekkingsmiddelen.
 

WELKE STOFFEN ZITTEN ER      IN ONDERHOUDSPRODUCTEN      VERWERKT ?

Onderhoudsproducten bestaan uit een reinigend basisproduct, waaraan bleekmiddelen, ontsmettingsstoffen en diverse additieven toegevoegd zijn. Producten voor  bijzonder gebruik  (opblinken, ontgeuren, ontvlekken ...)  zijn eveneens samengesteld uit actieve bestanddelen en additieven.  De meeste ingrediënten ervan komen voort uit de petrochemie.
 

OPGELET GEVAAR !

Onderhoudsproducten zijn niet zonder gevaar: ze liggen aan de basis van tal van huiselijke ongevallen.  In de meeste gevallen zijn de slachtoffers kinderen die, misleid door de geur of de blitse verpakking, de producten voor voedingswaren aanzien.

Ook volwassenen kunnen het slachtoffer worden :

· door het inademen van schadelijke dampen van ontvlekkers of producten op basis van ammoniak, vooral bij gebruik op slecht geventileerde plaatsen (zoals in ovens, toiletten enz.).  Of als meerdere producten met elkaar vermengd geraken en er door (soms heftige) scheikundige reacties gevaarlijke stoffen vrijkomen.  Die kunnen zich bijvoorbeeld voordoen als bleekwater in combinatie met een bijtend product (bijv. : wc-ontkalker of emailreiniger) of een product met ammoniak gebruikt wordt;
· door contact met huid, slijmvliezen of ogen : tal van ingrediënten (van vaatwasproducten of ontstoppers) zijn agressief en in staat om irritaties of brandwonden te veroorzaken; andere liggen dan weer aan de basis van allergieën;
· door inslikken.

BESTAAN ER ONDERHOUDSPRODUCTEN      DIE MILIEUVRIENDELIJKER OF BETER      VOOR DE GEZONDHEID ZIJN ?

Ja!  Ze zijn eenvoudig van samenstelling en bevatten enkel het hoogstnoodzakelijke (en in het geheel geen schadelijke stoffen).  De ingrediënten worden gewonnen uit hernieuwbare grondstoffen.  Als ze na gebruik in het milieu geloosd of gedumpt worden, breken ze snel af in eenvoudige elementen die geen schadelijke invloed op de eco-systemen hebben.

De geconcentreerde formules (compacte poeders, geconcentreerde vloeistoffen) worden bekomen door het weglaten van  vulstoffen.  Men moet minder product gebruiken, er worden minder belastende stoffen in het milieu geloosd en ook het verpakkingsafval wordt zo klein mogelijk gehouden.  Ze zijn een absoluut "pluspunt" voor het leefmilieu, op voorwaarde dat de verbruiker de opgegeven dosering in acht neemt.

Na gebruik komt de verpakking met het huisvuil op een vuilnisbelt of in een verbrandingsoven terecht.  Op die manier wordt ze een bron van vervuiling en een vorm van verspilling van grondstoffen.  Vandaar dat het beter is om eenmaal een harde verpakking te kopen en met navulpakken te werken.

Bepaalde materialen hebben een sterkere impact op het leefmilieu dan andere.  In dat opzicht verdienen verpakkingen uit gerecycleerd of recycleerbaar materiaal (zoals karton of bepaalde kunststoffen als PE) de voorkeur.  Met grote verpakkingen wordt er op het verpakkingsmateriaal bespaard en valt het product vaak relatief goedkoper uit.

De verpakking moet ook de verbruiker helpen beschermen en informeren.  Zo, bijvoorbeeld, zijn de plastieken flacons met vaatwaspoeder veiliger dan de kartonnen dozen.  Er is minder rechtstreeks contact met het product: er blijft minder poeder aan de vingers kleven en er is geen gemors meer met onhandig opengescheurde kartonnen dozen.  De verpakking moet resistent zijn: als ze een gevaarlijke stof bevat, moet ze - wettelijk verplicht - een kindveilige sluiting hebben en een tastbare waarschuwing voor slechtzienden dragen.
 

KEUZE UIT EEN OVERVLOED      AAN "GROENE" PRODUCTEN

De verpakkingen staan vol "ecologische" slogans.  Alnaargelang het geval, hebben ze betrekking op het product of de verpakking.

Voor bepaalde merken wordt het milieu-argument in de eerste plaats publicitair uitgebuit: de producten worden als "milieuvriendelijk" voorgesteld, terwijl er maar één element van hun samenstelling of van hun verpakking 'bijgewerkt' is.  Andere producten, daarentegen, zijn het resultaat van verregaand onderzoekswerk: de milieu-impact ervan is in alle opzichten teruggeschroefd.

Als al die producten in de winkel door mekaar uitgestald liggen, hoe kan de verbruiker dan nog een objectieve keuze maken ?

Op de etiketten staan objectieve informatie en reclameslogans door elkaar: hoe maakt men uit wat wat is ?

Slechts enkele gegevens zijn absoluut verplicht: voor onderhoudsproducten zijn dat de naam van het product, de prijs, het gewicht en de identiteit van de verantwoordelijke voor de commercialisering.  Als het om een "gevaarlijk product" gaat, moeten op het etiket ook terug te vinden zijn : de naam van de gevaarlijke elementen die het product bevat, de gevaarsymbolen (zwart op oranje), de specifieke gevaren bij gebruik en de veiligheidstips.

Andere gegevens worden op eigen initiatief door de producent verstrekt.  De geloofwaardigheid kan in twijfel getrokken worden, vooral als men ziet hoe sterk de informatie soms op de verbeelding of op trends is afgestemd.

Een Europese aanbeveling raadt het opgeven van de samenstelling van onderhoudsproducten en van hun dosering aan, maar maakt er geen verplichting van. Daardoor komt het dat een etiket bepaalde eigenschappen in de verf kan zetten en andere kan verzwijgen.

Vandaag de dag vindt men op de meeste verpakkingen "ecologische" slogans of logo's terug.  Let er echter mee op! Aanduidingen als "goed voor het milieu" bieden geen enkele garantie voor de verbruiker.

Producten waarvan het etiket de samenstelling, de gebruiks- en bewaaraanwijzingen en de veiligheidsvoorschriften opgeeft verdienen daarom een voorkeur.
 

NIET ALLEEN HET PRODUCT      IS VAN BELANG

Het is altijd goed om voor een "milieuvriendelijker" product te kiezen!  Maar als het slecht gebruikt wordt, kan het voordeel voor het milieu tenietgedaan worden.  In dat opzicht is het consumentengedrag van groot belang.  Door eenvoudige en snelle ingrepen kunnen de meeste (onnodige) schoonmaakbeurten vermeden worden...

"Hoe meer product men gebruikt, hoe beter het resultaat", hoort men vaak.  Nochtans kan een product dat in warm water opgelost is, doeltreffender zijn dan het concentraat.  Daarenboven wordt door een matige dosering de hoeveelheid product die met het afvalwater geloosd wordt, beperkt gehouden.

Als de fabrikant een bepaalde dosis aanbeveelt, dan mag die in geen geval overschreden worden.  In een aantal gevallen mag die zelfs verkleind worden zonder dat het resultaat er onder lijdt.  Test het maar eens uit !

Als de verpakking geen gebruiksaanwijzing opgeeft, moet de gebruiker zelf de beste minimum dosis zoeken door een eigen doseersysteem (met behulp van de dop, een maatbekertje enz.) toe te passen.

Opgepast !
· Geconcentreerde producten worden door verbruikers vaak "overgedoseerd".
· Plastieken flacons zonder doseerdop geven aanleiding tot verspilling, doordat de vloeibare zeep (zonder controlemogelijkheid) uit de fles geperst wordt.
 
 

HOE SCHOONMAKEN ?

Het klassieke afwassen met de hand is, als het op een correcte manier gedaan wordt, altijd milieuvriendelijker dan met een machine de vaat doen.

Welk product ?
Een geconcentreerd detergent op basis van "plantaardige" oppervlakte-actieve elementen.

Glazen, borden en bestek worden - eerst het minst vuile, dan het vuilste - gewassen in een bad met opgelost detergent en daarna gespoeld in heet water.  Door verticaal afdruipen en grondig afdrogen wordt vermeden dat er op de vaat reststoffen van het detergent achterblijven, die anders met de volgende maaltijd naar binnen gespeeld zouden worden.

In Vlaanderen heeft één op drie gezinnen een vaatwasmachine.  Het is comfortabel en gemakkelijk.  Maar voor men een apparaat koopt, moet men inlichtingen inwinnen: bepaalde modellen verbruiken minder water, energie en wasproduct.  Hetgeen eventueel meer wordt betaald bij de aankoop, kan gemakkelijk terugverdiend worden door de besparingen op water en elektriciteit. Het verplichte Europees energie-etiket geeft weer hoeveel energie de machine verbruikt. Machines met het A-label zijn het zuinigst en dus het meest aan te raden.

Welke producten ?
Als u een vaatwasmachine gebruikt, hebt u een detergent, spoelvloeistof en regeneratiezout voor de waterverzachter nodig.  U opteert best voor een geconcentreerd detergent, zonder chloorelementen, in een verpakking met een veiligheidssluiting.  Opgelet : het is bekend dat vooral kleine kinderen het slachtoffer worden van huiselijke ongevallen met detergenten voor vaatwassers.  Het innemen van die detergenten, zelfs in kleine hoeveelheden, veroorzaakt interne brandwonden.

In de meeste gevallen volstaat het als een huis eenmaal per week wordt schoongemaakt. Door regelmatig te luchten, het stof af te nemen, verse vlekken te verwijderen met een beetje warm water of even te dweilen, belet men het vuil te blijven liggen en aan te koeken.

Welk product ?
Een geconcentreerde, fosfaatvrije allesreiniger op basis van plantaardige oppervlakte-actieve stoffen is geschikt voor nagenoeg alle aanwendingen en oppervlakken. Er bestaan ook afwerkproducten (voor glans en bescherming) op basis van plantaardige oliën.

De sanitaire installaties worden geteisterd door kalkaanslag, urine laat geelachtige vlekken achter in de wc-pot;...
Regelmatig onderhoud met een borstel en een detergent maakt een agressievere aanpak overbodig.

Welk product ?
De klassieke producten kunnen vervangen worden door producten op basis van azijn of een ander zwak zuur.  Ze zijn voor de meeste toepassingen geschikt.

Om hardnekkige kalk te verwijderen, kunt u er gedurende een hele nacht in keukenazijn gedrenkt toiletpapier laten op inwerken.

De luchtverfrissers in blokjes hebben niet echt de tijd om hun werk te doen.  Men gebruikt ze beter niet.

De jacht op microben wordt een ware obsessie en neemt ongezonde vormen aan, zowel voor de mens als voor het leefmilieu.

Men gebruikt bijvoorbeeld bleekwater voor het ontsmetten van toiletten, van sanitaire installaties, van vuilnisbakken, van vloeren, voor het ontgeuren en bleken van textielstoffen, voor het ontvlekken van potten en pannen...  De meeste bacteriën en andere micro-organismen worden echter niet alleen vernietigd op plaatsen waar hun werking ongewenst is (bijv.in de wc-pot), maar ook op plaatsen waar hun werking wel gewenst is (in de septische put bijvoorbeeld).

Het is maar zelden nodig om echt te ontsmetten en aangezien ontsmettingsmiddelen gevaarlijke producten zijn, gebruikt men ze beter niet !

Het verstoppen van leidingen kan vermeden worden. Een filter in het afvoergat van gootstenen kan het afval tegenhouden. Als het toch in de zwanenhals terechtkomt, kan het er met een zuignap of een gebogen ijzerdraad uitgehaald worden. De zwanenhals moet regelmatig schoongemaakt worden.

Welk product ?
Als de mechanische middelen geen oplossing bieden, kan men de verstopping voorzichtig aanpakken met kokend water en natriumhydroxide in korrels, hetgeen een veel minder gevaarlijke mengeling is dan de vloeibare ontstoppers.  Er bestaan ook alternatieve producten op basis van enzymen.

Geurtjes zijn scheikundige moleculen die verspreid zijn in de lucht die we inademen. Met een geurverstuiver voegt u nog een product toe dat de geur wel camoufleert, maar niet verwijdert. Ze kunnen tot irritaties of allergieën aanleiding geven.

Een goede hygiëne in huis begint met een goede verluchting: de scheikundige stoffen, micro-organismen en stofdeeltjes worden afgevoerd.

Slechte geurtjes kunnen voorkomen worden: door niet te roken, door een afzuigkap in de keuken te installeren, door een luchtgat te voorzien in het toilet enz...

Welk product ?
Men kiest best voor eenvoudige middelen,  zonder oplos- of  bewaarstoffen, op natuurlijke basis: vers geplukte of gedroogde bloemen, plantaardige oliën met ontgeurende en ontsmettende eigenschappen.

Een klein "trucje": in een slecht ruikend toilet kan het aanstrijken van een lucifer een veel gunstiger effect hebben dan het gebruik van een (scheikundige) spuitbus.

Geen enkele ontvlekker is totaal onschadelijk voor de gezondheid: het spreekt vanzelf dat u het gebruik ervan vermijdt!

De meeste verse vlekken kunnen met koud zeepwater verwijderd worden. Ze moeten alleen maar snel aangepakt worden, voor het vuil in de textielvezels is binnengedrongen, zich heeft vastgezet of gedroogd is.
 

VERPAKKINGEN NIET IN DE VUILNISBAK,      RESTEN NIET IN HET TOILET

Ook als ze leeg lijken, bevatten de verpakkingen nog een spoortje van het product.

Daardoor mogen ze niet in de vuilnisbak geworpen worden. Ze mogen ook niet verbrand worden: door de verbranding kunnen er immers uiterst giftige gassen vrijkomen. Als de productresten in de gootsteen of in het toilet gedumpt worden, zullen ze tot de watervervuiling bijdragen.

Er zijn betere manieren om zich ervan te ontdoen : via containerparken of selectieve ophalingen, via de milieubox in het Vlaamse Gewest (inlichtingen bij de gemeente of bij OVAM op het nr. 015/20.83.20) of, in Brussel, bij de groene plekjes (inlichtingen bij het BIM op het nr. 02/775.75.75).

VEILIGHEIDSTIPS

· Bewaar de producten buiten het bereik van kinderen, op een plaats die tegen warmte en vochtigheid beschut is.
· Respecteer de bewaarvoorschriften die op de verpakking vermeld staan.
· Giet de producten nooit over in andere recipiënten (en zeker niet in drankflessen) en verwijder of vervang de oorspronkelijke etiketten niet.
· Respecteer de gebruiksaanwijzingen.
· Gebruik geen vaatwasmiddelen, ovenreinigers, ontstoppers, ontvlekkers enz. in het bijzijn van kinderen.
· Draag altijd synthetische rubberen handschoenen als u met gevaarlijke producten werkt.  Bescherm uw ogen met een (veiligheids)bril.
· Hoedt u voor de giftige dampen die bij het gebruik van ontvlekkers en andere producten vrijkomen. Zorg dat de kamer waarin u werkt goed verlucht is.
· Gebruik de producten nooit voor toepassingen waarvoor ze niet voorzien zijn.
· Gebruik nooit meerdere onderhoudsproducten tegelijkertijd of door elkaar. Na het gebruik van een huishoudproduct moet u altijd overvloedig spoelen alvorens u een ander product ter hand neemt.

Als er zich een ongeval voordoet, bel dan onmiddellijk de huisarts, het ziekenhuis of het Antigifcentrum (tel. : 070/245.245).
 

COLOFON   Deze brochure is gerealiseerd met de steun van de Europese Commissie, DG XXIV, Consumentenbeleid, van het Vlaamse Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest.      Auteur: Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties  Illustraties: Etienne Shréder  Verantwoordelijke Uitgever: Jean-Marie Beguin, OIVO, Riddersstraat 18, 1050 Brussel  Wettelijk Depot: C-1994-2492-28