EEN NUTTELOZE WILDGROEI

Elke Vlaming produceert dagelijks gemiddeld 1 kg huisvuil.

Wil men een idee krijgen van de jaarlijkse huisvuilproductie in België, dan moet men zich een 1869 km lange file van 8 m lange vrachtwagens met een laadvermogen van 5 ton voorstellen ! Als we naar het zonnige zuiden van Spanje reizen, zouden we één doorlopende rij vuilniswagens moeten passeren ...

Zou dat niet afschuwelijk zijn ?

Meer dan 30% van het gewicht of de helft van het volume van onze vuilniszak bestaat uit verpakkingsmateriaal.

Onze vuilniszak weerspiegelt onze levensstijl. In een individualistische samenleving, waar vrije tijd schaars wordt, ziet men meer en meer kant-en-klare maaltijden opduiken, die dikwijls oververpakt zijn (bijvoorbeeld pizza in een aluminium vlootje, in plasticfolie gewikkeld, op zijn beurt verpakt in een kartonnen doos), in mini-porties om mee te nemen in een zak die men gratis aan de kassa krijgt,...
 

VERPAKKING, WAARVOOR DIEN JE ?

Een verpakking dient vooral om het product tijdens het vervoer en de behandeling te beschermen, maar ook om het voor stof, micro-organismen, vocht, licht en lucht te behoeden. Ze moet betrouwbaar en praktisch zijn.
Om aan alle of bepaalde voorwaarden te voldoen, is een grote verscheidenheid aan verpakkingen ontstaan, elk met hun specifieke eigenschappen: glas is inert en doorzichtig, papier is licht, karton is stevig, plastic is ondoorlaatbaar, aluminium is warmtebestendig en roest niet...

Naast deze beschermende functie speelt de verpakking ook een rol bij de informatieverstrekking en vooral bij marketing.
Ze dient om te doen kopen: ze wordt steeds groter en aantrekkelijker door kleuren en vormgeving. Bijna alle aandacht gaat naar de verpakking, zodat de inhoud praktisch minder belangrijk wordt dan het omhulsel.
 

DE GROTE VERSPILLING     VAN VERPAKKING

Helaas eindigen verpakkingen bijna onmiddellijk na de aankoop als 'afval' in de vuilnisemmer. De hoeveelheid afval die zo ontstaat, komt de verbruikers, de gemeenschap en het leefmilieu duur te staan.

Ze worden veroorzaakt door het verbruik van grondstoffen en energie, die niet alleen nodig zijn voor het maken van de verpakking maar o.m. ook voor het vullen, het vervoeren, het ontwerpen en het bedrukken ervan. Al die activiteiten hebben hun weerslag op de prijs van het product en de verpakking neemt daarvan een groter wordend aandeel voor zich.

Daarnaast moet de verbruiker, eens de verpakking als afval wordt beschouwd nog eens betalen in de vorm van een gemeentetaks of een afvalbelasting om er weer van af te geraken. Reken daarbij nog eens de vuilniszakken, een plaats om hem op te slaan in afwachting van de ophaling en al het werk dat men ermee heeft.

De gemiddelde prijs voor de huisvuilverwerking, met naleving van de meest geavanceerde veiligheidsvoorschriften bij het storten of verbranden bedraagt tussen de 4.000 en 5.000 BEF/ton, en België produceert dagelijks meer dan 8.500 ton. Het wordt steeds moeilijker om stortplaatsen aan te leggen en die aan steeds hogere milieubeschermingsnormen te doen beantwoorden, vooral om aantasting van grondwater en bodem te voorkomen.

Door verpakkingen weg te werpen verspilt men uitputbare grondstoffen zoals aardolie en metalen, zonder nog te spreken van de wilde soorten die uitsterven door de vernietiging van hun biotopen (zoals het bos voor de papierproductie of een mijnontginning). 

Maar de verspilling van verpakkingen heeft nog andere gevolgen voor ons milieu. Bij het storten worden bodem en water verontreinigd : verpakkingen bevatten vaak giftige stoffen (zware metalen bv.) die, als ze door de bodem van de stortplaats dringen, door infiltratie de grondwaterlagen bereiken en de drinkwaterreserves vervuilen.

Een kwalitatief hoogstaande verbranding is zeer duur en werkt niet alle vervuilingsproblemen weg. De verontreinigende stoffen verzamelen zich in de as (die vaak wordt gestort) of vliegen in de rook weg en vallen enkele kilometer verder neer.

Ook bij de productie en het vervoer van verpakkingen ontstaat verontreiniging. Niet alleen vervuilen al die activiteiten op talrijke manieren ons leefmilieu, ze brengen ook schade toe aan  onze gezondheid.
 

DE GROTE UITPAKKING     VAN VERPAKKING

Hoe geraken we wijs uit de massa verpakkingen die verschillend zijn qua samenstelling, vorm en functie, en hoe kiezen we de gepaste verpakking die de minste invloed op het milieu heeft en tegelijkertijd aan bepaalde comforteisen beantwoordt?
De hiernavolgende elementen leren ons de verpakkingen beter kennen, waardoor we dienovereenkomstig kunnen handelen bij onze aankopen.

Bijna een derde van de verpakkingen is samengesteld uit papier of karton. Hun productie gebeurt op basis van cellulosevezels uit hout. Een bepaald percentage van deze vezels wordt gerecycleerd, vooral voor karton.

Aan de papierpulp worden stoffen toegevoegd zoals kleurstoffen, vulmateriaal, lijm, al dan niet chloorhoudende bleekmiddelen, ...
Hoewel papier en karton biologisch afbreekbaar zijn, moet men er geen overdreven gebruik van maken, want hun productie is niet onschadelijk voor het milieu. Wanneer ze worden gestort, wordt bovendien niet voldaan aan de voorwaarden die nodig zijn voor hun ontbinding.

Elke methode voor de productie van papier, van welke aard ook, gaat gepaard met een groot water- en energieverbruik en een ernstige water- (door lozing van organische stoffen) en luchtverontreiniging (door de uitstoot van zwavel- en ook chloorhoudende stoffen, wanneer de pulp met chloor gebleekt wordt).

Aan verpakkingen worden steeds meer specifieke eisen gesteld. De plasticindustrie biedt ons vandaag dan ook een breed gamma verpakkingen aan.

Het merendeel van de plastics zijn gemaakt op basis van aardolie. Ze kunnen veel additieven en hulpmiddelen bevatten, zoals kleurstoffen, weekmakers, stabilisatoren enz...

Slechts een beperkt aantal plastics maakt 25% van alle verpakkingen uit:

· PE (Polyethyleen) : voor verpakking van shampoo, wasverzachters, detergenten, enz... en om rekken, bakken, tassen,... van te maken. Ze zijn herkenbaar aan het feit dat ze op water blijven drijven.
· PP (Polypropyleen) : voor het verpakken van chips, sigaretten, koekjes, ... of om diverse rekken en bakjes van te maken.
· PS (Polystyreen) : gebruikt om vlootjes voor kaas of vlees te maken, eierdozen, bekers, piepschuimverpakkingen, enz.
· PVC (Polyvinylchloride) : gebruikt voor blisters, koekjesverpakkingen en om niet bruisende dranken zoals mineraalwater te verpakken. PVC-flessen hebben allemaal een lasmondje op de bodem.
· PET (Polyethyleentereftalaat) : harder dan PVC en vooral bestemd voor bruisende frisdrankflessen. Ze hebben een enkel lastpunt op de bodem.

Door de heterogeniteit van plasticverpakkingen is het moeilijk om tot een kwaliteitsvolle recyclage te komen. Bovendien is het onmogelijk om dezelfde producten, zelfs na sortering, op basis van kringloopplastic alleen opnieuw te produceren.

Door hun volume nemen ze al vlug te veel plaats in op stortplaatsen en sommige van hun additieven dringen door tot in de bodem en het grondwater. De verbranding van plastic maakt recuperatie van energie mogelijk maar veroorzaakt verontreiniging, vooral bij PVC waarbij zoutzuur en organochloorverbindingen vrijkomen (die voor mens en natuur giftig zijn).

Glas is het meest gebruikte materiaal in de dranksector.

Het wordt voornamelijk gemaakt met zand (70%), soda (10%) en kalk (8%), en uiteraard met energie (smelting bij 1500°C).
Om energie en grondstoffen te sparen, kan het glas verschillende keren "hervuld" worden (glazen flessen met statiegeld).
Een bierflesje kan tot 40 keer worden hergebruikt. Wordt voor glas geen statiegeld geheven, dan kan het gerecycleerd en hersmolten worden (bij 1300°C) zonder dat er aan kwaliteit moet ingeboet worden.

Blik
Dit is het zogenaamde "vertinde" staal (met een of meerdere lagen tin). Het wordt vaak gebruikt om conservenblikjes, drinkbusjes, spuitbussen, enz. mee te maken.
Het is een materiaal dat zeer goed recycleerbaar is, zonder dat het zijn eigenschappen verliest. Daar het magnetisch is, kan het door middel van een magneet van het andere afval worden gescheiden.

Aluminium
Wordt gebruikt voor drinkbusjes, spuitbussen, vlootjes, stopsels en folies die met voeding in contact komen (boter, suikerwaren, ...).
De productie is heel duur (grote energiebehoefte voor de elektrolyse van het primaire erts bauxiet) en sterk verontreinigend. Om energie te besparen moet men aluminium recupereren, want om aluminiumfolie te produceren van afval is er twintig keer minder materiaal nodig dan wanneer het gemaakt wordt uit primair erts.
Voor een efficiënte recyclage moet het aluminium schoon en zuiver zijn, d.w.z. zonder plastic of papier erbij.

Die verpakkingsproducten, die verscheidene materialen combineren, zijn niet gemakkelijk recycleerbaar omdat de verschillende materialen in de praktijk moeilijk te scheiden zijn. Het gaat bijvoorbeeld om combinaties van papier en aluminium, papier en plastic of om "brik"-verpakkingen voor melk of vruchtensap die samengesteld zijn uit aaneengekleefde lagen karton, aluminium en plastic.
Die "brik"-verpakkingen mogen niet met, bijvoorbeeld, papier of karton worden meegegeven, noch met het plastic dat voor recyclage wordt ingezameld. Ze moeten via speciale ophalingen worden ingezameld.

ONS NIET MEER LATEN INPAKKEN     DOOR VERPAKKING

Ook al bestaat de ideale verpakking niet, toch kunnen we ons verbruik heel goed aan onze behoeften aanpassen.
Door voor de meest milieuvriendelijke producten te kiezen wordt tevens het effect op het milieu tot een minimum herleid.
De beste manier om verpakkingen te verminderen is door er gewoonweg minder te gebruiken.

Door enkele eenvoudige regels in acht te nemen kunnen we gemakkelijk minder verpakkingen gebruiken.

Geef de voorkeur aan niet verpakte producten: koop onverpakte of verse voedingswaren (fruit, groenten, vlees, kaas), en u krijgt er een glimlach van de kaashandelaarster en een complimentje van de slager bij. Zo vermijden we overbodige en overmaatse verpakkingen.

Weiger oververpakte producten. Zijn die rijkelijk bedrukte kartons echt onmisbaar voor het vervoer en de bescherming van onze pizza of potjes yoghurt? Het beste afval - "economisch en ecologisch verantwoord" - is onbestaand afval.

Waarom geen leuke mand of tas voor de boodschappen meenemen in plaats van een verzameling aan te leggen van plastic en papieren zakken die vaak niet erg sterk en esthetisch zijn.

Pas uw aankopen aan uw behoeften aan: zes kleine yoghurtpotjes vragen meer verpakking dan een enkele grote pot voor dezelfde hoeveelheid. Men kan dus het verspillen van verpakkingen verminderen door geen hele reeks kleine porties te nemen.

Sommige zaken moeten verpakt worden. We kunnen moeilijk chocoladeschilfers vervoeren in onze hoed, of meel in onze broekzak. Als we niet zonder verpakking kunnen ...

De verpakking vertegenwoordigt een niet onaanzienlijk aandeel in de verkoopprijs van een product. Soms betalen we heel veel voor die verpakkingen die, hoewel ze van duurzaam materiaal gemaakt zijn, slechts voor zeer korte tijd gebruikt worden.

Weiger eenmalige verpakkingen indien een duurzaam alternatief voorhanden is.

Bezorg een tweede leven aan kartonnen dozen, geschenkpapier, dozen met deksel en aluminiumvlootjes. Sommige zullen uitstekend van pas komen bij het vervoer of opbergen van kleine voorwerpen. Ander zijn ideaal om voedingswaren in te bewaren of in te vriezen, of als bak voor huisdieren. Door zo lang mogelijk de globale waarde van een verbruiksgoed te bewaren, stellen we een ecologische daad bij uitstek.

In de dranksector rijmt hergebruik met statiegeld. Het wil de terugname van herbruikbare verpakkingen stimuleren.

In sommige grootwarenhuizen worden kratten van 3 tot 6 flessen die lichter en hanteerbaarder zijn, evenals statiegeldflessen in plastic (PET) die herbruikbaar, onbreekbaar en licht zijn, verkocht zodat er niet met loodzware bakken hoeft gesleept te worden.

Bovendien doen steeds meer toegankelijke oplossingen terug hun intrede: levering van drank aan huis en terugname van het leeggoed door de brouwer.

En wanneer verpakking afval wordt ...

In plaats van het verpakkingsmateriaal naar de verbrandingsoven of stortplaats te sturen, kunnen we het beter recycleren en valoriseren.

Om verpakkingen te recycleren, moeten er recyclageketens waar de consument bij terecht kan om zijn verpakkingen te deponeren.

We kunnen glas, papier, karton, ijzeren of aluminium drankblikjes, plastic flessen en verpakkingen recycleren, door deel te nemen aan selectieve ophalingen in de gemeente of door verpakkingen naar het containerpark en de glasbollen te brengen.

Recyclage kan op verschillende niveaus gebeuren. Wordt opnieuw hetzelfde type product gemaakt, dan noemt men dit recyclage in "gesloten" kringloop.
Met de scherven van flessen uit de glasbollen kunnen, bijvoorbeeld, andere flessen worden gesmolten.
Dient het gerecupereerde materiaal voor de productie van andere producten, dan spreekt men van recyclage in "open" kringloop of herwaardering. Dat geldt bijvoorbeeld voor PVC-flessen die als rioleringsbuizen worden geherwaardeerd, of "brikverpakkingen" van melk of fruitsap die tot meubels of sleutelhangers worden verwerkt.

Recycleren is dus een goede zaak, maar het is nog beter om de hoeveelheid verpakkingen te verminderen!
 

GENOEG GROENE MARKETING

Iedereen gaat de "groene toer" op en die bewustwording tegenover de milieubescherming is positief. De verbruiker ziet vele vermeldingen en afkortingen die staan voor "meer milieuvriendelijke verpakkingen".

Maar opgelet voor oplichterij: het volstaat niet groen hoedje op te zetten om tot de club te behoren. De vermelding recycleerbaar betekent geenszins hetzelfde als gerecycleerd.

Ziehier enkele logo's en hun betekenis:

Het betekent dat degene die de verpakking op de markt gebracht heeft, een "terugnameplicht" heeft betaald aan een privé-onderneming die de selectieve ophalingen en de recyclage op zich neemt. In België verzorgt Fost Plus deze dienst.

Op plastic verpakkingen vindt men dit Amerikaanse coderingssysteem. Het duidt de aard van het plastic aan en betekent dat het recycleerbaar is. De identificatie van plastics is belangrijk omdat we ze daardoor kunnen sorteren bij de selectieve ophalingen.

Dit logo geeft aan dat het een fles met statiegeld betreft en dat ze dus wordt teruggenomen.

COLOFON   Deze brochure is gerealiseerd met de steun van de Europese Commissie, DG XXIV, Consumentenbeleid, van het Vlaamse Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest.      Auteur: Espace Environnement en De Stadswinkel  Illustraties: Etienne Shréder Verantwoordelijke Uitgever: Jean-Marie Beguin, OIVO, Riddersstraat 18, 1050 Brussel  Wettelijk Depot: C-1994-2492-30