INLEIDING

De auto is het meest populaire middel om je mee te verplaatsen. Voor je het weet doe je er echter afstanden mee die ook te voet, met de fiets of het openbaar vervoer kunnen.

In het begin leek de auto een zegen en kreeg hij vrije baan. In de jaren zestig werd echter al duidelijk welke gevaren de ongebreidelde groei van het wegverkeer met zich meebrengt: de steden werden door de auto ingepalmd en de verkeersonveiligheid eiste een steeds hogere tol.

Het succes van de auto keert zich nu echter ook tegen zichzelf: hij rijdt zich vast in opstoppingen en in tunnels vol uitlaatgassen.
 

VERKEER EN MILIEU

De motor in een auto krijgt energie door het verbranden van benzine, diesel of gas. Daarbij komen waterdamp en kooldioxide vrij. Waterdamp en kooldioxide komen van nature in de lucht voor, zodat er in eerste instantie geen vuiltje aan de lucht lijkt.

In de praktijk slaagt de verbrandingsmotor niet in een volledige verbranding van de brandstof zodat er via miljoenen uitlaatpijpen een voortdurende stroom van meestal onzichtbare maar schadelijke stoffen in de lucht worden geblazen: koolmonoxide, beter bekend als kolendamp, koolwaterstoffen, stikstoffen, zwavel, lood kankerverwekkende benzeen, ...
 
 

De katalysatortechniek biedt een goede maar gedeeltelijke oplossing. De kat zorgt voor een naverbranding van de uitlaatgassen. Omdat er alsmaar meer gereden wordt, wordt onze lucht er ondanks deze techniek niet beter op.

De auto is gulzig. Hij gebruikt per vervoerde passagier 5 keer zoveel plaats als een fiets, 10 keer zoveel als een buspassagier en 25 keer zoveel als een treinreiziger.

En ook de wegen nemen een pak ruimte in. België heeft het dichtste wegennet van de wereld, 4 kilometer weg per vierkante kilometer. In Vlaanderen kom je gemiddeld om de 300 meter een weg tegen. Er zijn bijna geen aaneengesloten landschappen meer. Toch worden er nog steeds nieuwe wegen aangelegd.

Doordat de auto via die wegen overal kan doordringen, blijven in Vlaanderen maar weinig stiltegebieden over. De auto weerklinkt tot in natuurgebieden en huiskamers. Zeven op de tien mensen heeft meer dan 55 decibels verkeerslawaai in de buurt.

Ieder jaar vallen er over de gehele wereld een half miljoen slachtoffers in het verkeer. Niet één industriële sector heeft dezelfde negatieve gevolgen. De veiligheidsvoorschriften voor een weggebruiker staan totaal niet in verhouding met deze die in fabrieken gelden.

Iedereen kent in zijn omgeving wel iemand die het slachtoffer werd van een verkeersongeval. Toch blijven we geloven dat het steeds iemand anders is die het ongeval overkomt, slechte chauffeurs, jongeren, dronken mensen,...

Elke week wordt er in het verkeer een kleine burgeroorlog uitgevochten met gemiddeld 30 slachtoffers.

De files aan de Welriekende Dreef en co lijken dé verkeerskwaal. Ze zijn meer het symptoom van de scheefgegroeide ruimtelijke ordening. Mensen vluchten 's avonds naar het platteland uit de steden die opgeofferd werden aan de auto.
En 's morgens rijden ze zich langs allerlei wegen vast op weg naar die steden.

Tegen 2010 wordt nog tot 70% meer verkeer verwacht. Investeren in leefbare woonkernen waar geleefd én gewerkt kan worden is de boodschap, als we geen verkeersinfarct tegemoet willen gaan.
 

MILIEUVRIENDELIJK REIZEN

Te voet gaan, fietsen of met het openbaar vervoer reizen heeft zijn voor- en nadelen. Met het openbaar vervoer reizen vraagt een andere organisatie dan even in de auto stappen. Als je je goed informeert en duidelijk laat voelen dat je als klant recht hebt op informatie geraak je ver.

Met deze brochure willen we je op weg zetten. Zonder auto gaat er een andere wereld open, soms een echte jungle maar dikwijls het ontdekken waard. De overheid moet ook mee en investeren in leefbare kernen en in goed openbaar vervoer.
 

LANGZAME VERVOERMIDDELEN

Het begin en het einde van je verplaatsing doe je steeds te voet. Soms is het gewoon interessanter om een langer stuk te stappen. Je ziet meer van de omgeving en in de binnenstad ben je nog relatief snel ook. Een stel goede wandelschoenen, een jek en een rugzakje bieden een stevig houvast.

"In feite is te voet gaan nog de aangenaamste en veiligste manier om je te verplaatsen. Spijtig dat het niet voor alle trajecten te doen is". - Mieke

Wegen worden voller en verkeersaders slibben dicht. Ook de menselijke aders vernauwen. Met de fiets kan je een heel pak aan je conditie doen. Fietsen is niet alleen gezond, een fiets neemt ook weinig plaats, is milieuvriendelijk en veilig voor anderen.

En de fiets krijgt meer en meer mogelijkheden. De ouderwetse stadsfiets krijgt gezelschap. Die opafiets met zijn grote wielen, dikke banden en stevige bagagerek blijft oerdegelijk. 

Ook de gewone fiets met recht stuur en gesloten kettingkast blijft in al zijn vormen een aanrader: er zijn sport- en stadsversies.

Echte sportfietsen bevatten een uitgebreider versnellingsapparaat en een zichtbare ketting. De gebruikte materialen zijn licht en de banden smal. De bagagedrager is een stuk lichter maar wel geschikt om speciale fietstassen aan te bevestigen.

De mountain-bike is het populaire nieuwe type fiets met zijn Spartaans aandoend uiterlijk: kleine wielen, stevige brede banden, een uitgebreide derailleur en een opvallend, breed, recht stuur. Hij is geschikt voor alle terreinen. Als natuur- en fietsliefhebber blijf je er wel mee op de toegestane paden. Een mountain-bike met spatborden, verlichting en bagagedrager wordt een city-bike genoemd.

Een echt snelle fiets is de lichte race-fiets waaraan elk overbodig onderdeel geweerd is. De fiets heeft smalle bandjes en is geschikt voor hardrijders.

Om luxueus lange afstanden te overbruggen is er de ligfiets waarmee op comfortabele, liggende wijze vele kilometers kunnen overbrugd worden met minder moeite. Voor lange-afstandfietsers is het een aanrader.

Een goede aanwinst in het assortiment is de vouwfiets. Je kan hem overal met je meenemen. De huidige modellen zijn gesofistikeerder dan de vroegere minifiets en hebben de nodige versnellingen. Ook de bakfiets wordt gemakkelijker en wendbaarder in het gebruik.

Wie niet voor elke toepassing een andere fiets op stal wil halen is het best af met ofwel een goed uitgeruste stadsfiets met zes versnellingen waarmee ook lange afstanden kunnen gedaan worden of een sportfiets die in de winter goed onderhouden wordt. Let bij de aankoop van een model op de details zoals de lichten, het zadel, de bevestiging van de buizen. Dit soort details verraden de kwaliteit.

Fietsattributen

· Elk fietsslot kan worden geforceerd, maar het éne is wel beter dan het andere. Er zijn spaaksloten, kabelsloten met cijfercombinatie of met sleutel, losse kettingen met hangsloten en beugelsloten. Het beste is een combinatie van twee sloten, een ketting- of kabelslot en een beugelslot. Maak de fiets vast aan de fietsstalling of een hek op een goed zichtbare plaats. Je kan bij aankoop van een fiets een fietsverzekering afsluiten tegen diefstal.
· Kies niet te lichte bagagedrager. Kies voor een spreiding van je bagage over heel je fiets.
· Neem kleine kinderen altijd achterop mee, ook als ze zeer klein zijn. Kinderzitjes vooraan zijn onveilig. Het beste zitje is een kunststofkuipje waarin het kindje met tuigjes vastzit. Ook het rieten mandje is veilig. Grotere kinderen kunnen op een duozit met aparte voetsteunen.
· Ademende  regenkledij is een aanrader voor elke fietser. Ze laat het zweet door. Deze kledij is wel duur maar zijn geld waard. Met andere regenkledij krijg je een klam gevoel.
· Aanhangwagentjes voor de fiets zijn er in verschillende vormen. De kunststoffen of metalen bakken zijn meestal afneembaar zodat je ze makkelijk in de winkel kan meenemen.

"Eigenlijk zouden de snelwegen voor auto's moeten gesloten worden en opengesteld voor fietsers. Het zou geweldig zijn 's morgens al die fietspeletons te zien rijden naar het werk." - Mark Uytterhoeven, programmamaker.
 

COLLECTIEVE VERVOERMIDDELEN

De trein vraagt een pak minder energie en ruimte dan de auto. Elk uur is er klokvast een IC-IR trein tussen de voornaamste steden en grote gemeenten. Je kan ondertussen lezen of werken.

"De trein is altijd een beetje reizen" - slogan van de NMBS gaat echter niet altijd en overal op. Tijdens de spits is er nogal wat kans dat je mag blijven rechtstaan.

En op het platteland, tijdens het weekend en 's avonds wordt het treinaanbod schraal. Voor lange afstanden en van stad tot stad is de trein echter het meest comfortabele vervoermiddel.

· Informatie
Als klant kan je meer genieten van je reis als je je goed voorbereidt. Een treinreis begint dus thuis, met je reisinformatie. Voor computerbezitters is de gebruiksvriendelijke spoorgids op floppy, de ARI-disk, een aanrader. Naast het spoorboekje is er ook de gratis brochure met de om het uur rijdende intercity- en interregiotreinen. Je kan jaarlijks ook de kleinere stationsfolders in de bus krijgen met een overzicht van alle IC-IR treinen van - en naar je station in de buurt.
Je kan ook het centrale infonummer van de NMBS bellen: 02/219.28.80.

· Tarieven
Op het eerste zicht lijkt het aanbod van kortingen een warboel. Het loont echter de moeite de diverse voordeelformules te bekijken en na te gaan of ze voor jou gelden. Je hebt de Go Pass voor jongeren, de Multi Pass voor kleine groepen, de Golden Railpass voor ouderen. Daarnaast is er het weekendbiljet waarmee je reductie krijgt tijdens de weekends. De NMBS biedt ook reductie voor dagtrips, naar de Ardennen, de zee of de Antwerpse Zoo.

"Vanuit de trein heb ik een goed zicht op de files" - Guy Mortier, hoofdredacteur HUMO

In Brussel overstappen op tram, bus of metro van de MIVB kan met een gecombineerd ticket of abonnement met de trein. Meer info over de MIVB krijg je op het telefoonnummer 02/515.20.00.

De Lijn is de vervoermaatschappij die het streekvervoer en het stadsvervoer in Vlaanderen organiseert. Op het platteland rijden de bussen van De Lijn, in de steden vullen vooral trams of trolleys het straatbeeld. Bus en tram zitten echter soms niet op één lijn met de trein. Het streekvervoer kent de laatste jaren ook een afbouw. Uit het Brugse verkeersplan blijkt dat het ook anders kan: in en naar de autoluwe stadskern rijden er nu kleine stadsbussen.
 
 

· Informatie
De stadsnetkaarten geven een overzicht van de verbindingen met tram en bus. De tram- en busboekjes geven een overzicht van de trajecten, de reisduur, de haltes en de overstapmogelijkheden. Je kan ze aanvragen bij de provinciale directies. De boekjes per lijn zijn gratis, de boekjes met de stadslijnen kosten 60 frank. Op de groene telefoonnummers kan je ook terecht voor meer informatie over uurregelingen.

Oost-Vlaanderen: 0800/ 13 55 3
West-Vlaanderen: 0800/ 13 66 3
Vlaams-Brabant: 0800/ 13 77 3
Antwerpen: 0800/ 13 88 3
Limburg: 0800/ 13 99 3

· Tarieven
Voor de tarieven geldt één uitgangspunt: hoe meer je gebruik maakt van de tram en de bus, hoe goedkoper het wordt. Een individueel biljet is een stuk duurder dan een meerrittenkaart. Vanaf 1994 is het betaalsysteem grondig gefacelift : alle kaarten zijn nu overal in Vlaanderen geldig én ze worden magnetisch ontwaard. Er bestaan stadskaarten en lijnkaarten. In de stad kan je per rit 1 uur rondrijden en zoveel overstappen als je wil. Je moet wel telkens de kaart in het ontwaardingstoestel steken ter controle. Eenzelfde kaart kan met verschillende mensen gebruikt worden.
Verder zijn er een abonnementen voor een bepaalde reisweg, voor een stad of voorstad of voor het hele net.
 

RATIONEEL OMGAAN MET DE AUTO

Geef de voorkeur aan een volle bak. Carpoolen betekent dat je de auto samen met anderen gebruikt. Door samen te rijden gebruik je de auto efficiënt. 

Het vraagt wel organisatie en wederzijds vertrouwen. Afspraken maken, een ommetje maken, vijf minuten wachten, het hoort er nu éénmaal bij. Langs opritten van autosnelwegen of langs grote wegen zijn er herkenbare parkings waar carpoolers elkaar kunnen ontmoeten.

Werknemers die samenrijden naar het werk en de kosten delen kunnen tot 6.000 frank per maand sparen. En je hebt 's morgens een gezellige babbel.

Indien er geen bus of tram is, biedt een taxi een oplossing. De taxi is ook handig als je kleine vrachtjes moet vervoeren. Voor grotere vrachten is een huurauto een oplossing.

Beide lijken duur. Je dient inderdaad per rit heel wat neer te tellen. Als je openbaar vervoergebruiker bent en af en toe de taxi of een huurauto gebruikt ben je goedkoper af dan met een auto. Een auto kost je alles inbegrepen toch minstens tienduizend frank per maand.

Het idee is simpel: een auto is te duur om het grootste deel van de dag langs de kant van de weg te staan. Als verschillende mensen een auto delen, kan er geld, energie en ruimte bespaard worden. Je kan de auto delen met enkele vrienden of buren. Dit vraagt een kleine overeenkomst.

In Berlijn bouwde een groep mensen een echte autodeeldienst uit. Het bedrijfje Stattauto bezit 50 auto's die worden gebruikt door 600 mensen. Het lidmaatschap is relatief goedkoop, 500 frank per maand. Men betaalt ook de kosten voor het gebruik van de auto: 200 frank per uur plus 10 frank per kilometer. De auto's staan geparkeerd op elf parkeerplaatsen verspreid over Berlijn. De deelnemers hebben een sleutel voor een kluis waarin alle papieren en sleutels liggen. De auto wordt telefonisch gereserveerd.

· De minst vervuilende auto is een auto met geregelde driewegkatalysator op benzine of LPG-gas. Dieselauto's verbruiken minder en stoten minder kooldioxide uit. Een probleem is echter de uitstoot van roet dat kankerverwekkende stoffen bevat.
· Hoe sneller je rijdt, hoe meer vervuilende uitlaatgassen. Rij beheerst en trek niet teveel op.
· Rij anticiperend en veilig voor jezelf en anderen. Pas je rijgedrag aan aan de omgeving en aan de "zachte" weggebruiker. In de bebouwde kom is 50 km het maximum, in de woonkernen 30. In woonerven met spelende en fietsende kinderen rij je stapvoets.
· Let op je bandenspanning. Goed opgepompte banden schelen in de wrijving op het wegdek en kan zo'n 5% brandstofbesparing opleveren. Geregeld een goed onderhoud van luchtfilter, carburator, ontsteking en remmen scheelt ook in het verbruik.
· Het verbruik gaat de hoogte in als de luchtweerstand toeneemt: sierspoilers, lege bagagerekken of open ramen hebben dit effect.
· Laat je motor bij koud weer niet onnodig warmdraaien, dit is  verkwisting en slecht voor motor en milieu. Rij meteen rustig weg dan wordt de motor ook vlugger warm.
· Combineer je autoverplaatsingen. Op die manier rij je ook steeds met een warme motor die minder verbruikt. Laat de auto echter niet te lang draaien bij lange wachttijden of gesloten overwegen.
· Maak niet teveel gebruik van allerlei snufjes in de auto. Ook zij halen hun energie van de verbrandingsmotor. Airconditioning is vanwege de CFK's een milieubelastende luxe.
· Rij met de auto of moto niet door de natuur. Bewaar de rust op de weinige stille plaatsen die er in België zijn.
· Registreer je verbruik. Start met een volle tank en noteer je kilometerstand. Ga eens na wat de auto je kost per kilometer, aankoopprijs, verzekeringen en onderhoud inbegrepen.

MILIEUBEWUST OP WEG

Een pak autoritten kunnen ook en beter te voet, met de fiets of met trein, tram of bus.

"Vroeger gebruikte ik altijd het openbaar vervoer tot ik op mijn 21 een onnozel autootje heb gekocht. Ik doe nu nog altijd meer kilometers met de fiets dan met de auto. Ik denk niet dat mijn leven zonder auto compleet ontregeld zou zijn. Eigenlijk zou het best een leuk idee zijn om iedereen te verplichten een week geen auto te gebruiken. Een groot deel van de mensen zou dan zeer kwaad zijn maar een ander deel zou ontdekken dat het best te doen is. En daar zouden we enkel bij winnen." - Mark Uytterhoeven, programmamaker.

"Als deelnemer besloot ik de auto tijdens de weekends en de vakantie voor de deur te laten staan. Door te voet naar het werk te gaan bespaar ik daarenboven nog eens 1.850 autokilometer, kom wakker toe en 's avonds meer ontspannen thuis. Na 4  maanden heb ik al 54.000 frank bespaard!" - André, deelnemer aan de BBL - KWB campagne 'halveer het autoverkeer'.

Meer dan de helft van de autoritjes bedragen niet meer dan 5 kilometer en zijn dus gemakkelijk met de fiets te doen. Een tiende van de verplaatsingen bedragen slechts 1 kilometer. Die ritjes vervuilen daarenboven het meest en kosten je ook relatief veel geld. Een brood dat je met de auto haalt kost je uiteindelijk 100 frank, met een fiets de helft.

Hou je auto uit de stad. Het is er een lastpost voor jezelf en voor anderen.

Zonder auto vermijd je eindeloze zoektochten naar parkeerplaatsen en kan je er opgelucht ademhalen. De Vlaamse steden zijn vlot bereikbaar met tram, bus of trein. De Vlaamse stations liggen bijna allemaal in het hart van de stad zodat je vlug ter bestemming bent.

Mark Uytterhoeven en Brigitte Raskin bewezen trouwens in een regelrechte wedstrijd in Mechelen dat de fiets, de bus en zelfs je eigen voeten in de stadskern sneller zijn dan de auto.

De trein rijdt snel en comfortabel van stad tot stad. De treinen die verder rijden naar Nederland of Duitsland zijn daarenboven comfortabeler dan eender welk automodel.

Als je met het openbaar vervoer naar het werk gaat betaalt de  werkgever je de helft terug. De werkgever en de werknemer kunnen samen autokilometers sparen door fietsers financieel te ondersteunen, een bedrijfsbus in te leggen of carpooling op te zetten.

De weg van en naar het werk wordt op die manier een medebekommernis van het bedrijf en de veiligheid van de werknemer wordt beter gewaarborgd.

Schoolomgevingen worden gevaarlijk door de vele auto's die toestromen. Vele ouders durven hun kinderen niet alleen naar school laten gaan omdat het er zo gevaarlijk wordt. Een vicieuze cirkel.

Je kan heel wat inkopen doen met een luxueuze, lichte fietskar. De modellen die tegelijk als boodschappenwagen bruikbaar zijn, maken ook plastic zakjes overbodig. Grote toestellen of meubels kan je thuis laten bezorgen in plaats van die met de auto op te halen.

We gaan steeds meer op stap.... met de auto. Dagtrips met de bus of met de trein betekent reizen zonder kopzorgen. Je kan ergens naartoe rijden en van daaruit een flinke fiets- of wandeltocht maken tot het volgende station. Je moet niet terug naar je geparkeerde auto. Let wel goed op waar je je fiets kan meenemen op de trein. Dit kan niet meer op een onbemand station.

Verre reizen met het vliegtuig zijn sterk milieubelastend. Het vliegtuig is enorm energieverslindend. Tot minstens 1.000 kilometer is de trein een veel schoner alternatief dat nauwelijks trager is als je de inchecktijd meerekent. Doe, als het even kan, aan vakantiespreiding. Je vermijdt de drukte en je vermindert tegelijk de druk van het massatoerisme op het leefmilieu.
 

NUTTIGE ADRESSEN

· Bond van Trein-, Tram- en Busgebruikers vzw, H. Frère Orbanlaan, 9000 Gent, tel. 09/223.86.12
· Fietsersbond vzw, Boomgaardstraat 22, 2600 Berhem, tel. 03/231.92.95
· Voetgangersbeweging vzw, Gasthuisstraat 45A, 3200 Aarschot, tel. 016/69.46.06
· Langzaam Verkeer (studie en advies), Minckelersstraat 43 A, 3000 Leuven, tel. 016/29.02.10
· Taxistop (carpool, vervoersplannen), Kon. Maria Hendrikaplein 65, 9000 Gent, tel. 070/22.22.92

COLOFON   Deze brochure is gerealiseerd met de steun van de Europese Commissie, DG XXIV, Consumentenbeleid, van het Vlaamse Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest.      Auteur: Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen v.z.w.  Illustraties: Etienne Shréder  Verantwoordelijke Uitgever: Jean-Marie Beguin, OIVO, Riddersstraat 18, 1050 Brussel  Wettelijk Depot: C-1994-2492-38