MEER WASMIDDELEN...

In de loop der tijden zijn onze wasgewoonten veranderd: we wassen vaker kleinere hoeveelheden kleren die minder vuil zijn.

We kiezen lagere wastemperaturen en mengen de stoffen: katoen en synthetisch, wit en gekleurd, alles gaat samen de machine in.

Na een wasbeurt moet de was "superzacht" en "witter dan wit" zijn en ruiken naar netheid en lavendel. Om dat resultaat te bereiken, verbruiken we elk jaar meer en meer wasmiddelen.
 

... EN MEER VERVUILING

Jammer genoeg schaadt die obsessieve drang naar netheid en gemak het leefmilieu.

Het geloosde waswater komt in de rivieren terecht. Elke lozing op zich lijkt misschien niet erg, maar alle lozingen samen, waarbij diverse afvalstoffen met een lage biologische afbreekbaarheid vermengd worden en zich op één bepaalde plaats kunnen opstapelen, vormen een bedreiging voor onze waterreserves.

Wij kunnen die bedreiging binnen de perken houden : door minder vervuilende producten te gebruiken en een verantwoordelijke houding aan te nemen.
 

WAT IS EEN WASMIDDEL ?

Het is een complex product dat het resultaat is van vergevorderd technologisch onderzoek. Het moet aan diverse doelstellingen beantwoorden: het moet (vanzelfsprekend) reinigen, maar ook verzachten en parfumeren, de textielsoorten respecteren, met het milieu en de gezondheid van de mensen rekening houden ...  En, dat alles tegen een betaalbare prijs.

De reinigende stoffen, die oppervlakte-actieve stoffen genoemd worden, maken het vuil los van de was en verhinderen het zich opnieuw vast te zetten. Zeep, de oudste en bekendste van alle reinigende stoffen, werd geleidelijk vervangen door goedkopere synthetische oppervlakte-actieve stoffen.

Grijze vlekken op de was en kalkafzetting op de verwarmingselementen  van wasmachines kunnen voorkomen worden door het gebruik van "anti-kalkmiddelen", met name van fosfaten en hun vervangingsproducten (zoals zeolieten, NTA, natriumcitraat, ...)

Bleekmiddelen ontvlekken en doen de was er witter en schitterender uitzien. Perboraat en natriumpercarbonaat ontkleuren koffie-, thee- en vruchtensapvlekken en ontsmetten de was.

De enzymen lossen melk-, bloed- en eiervlekken op.

Optisch actieve stoffen hechten zich aan de textielvezels en zetten de ultraviolette straling om in zichtbaar licht, hetgeen de was een lichtblauwe schijn geeft die ze witter doet lijken.

Additieven (zoals vulstoffen, parfums en kleurstoffen) versterken de werking van de hoofdbestanddelen en geven de was haar eindkenmerken.
 

INVLOED OP HET MILIEU

Alle consumptiegoederen (ook wasmiddelen) hebben een invloed op het leefmilieu.
Voor elke stap van de gebruikscyclus - d.i. van de winning van de grondstoffen, het aanmaken van de ingrediënten en van het wasproduct, tot de verpakking en het vervoer - worden er (eindige) natuurlijke hulpbronnen en veel energie verbruikt, waardoor vervuiling en afval ontstaan.

Bij elke machinewasbeurt wordt er energie, water en wasmiddel verbruikt en afvalwater (met reststoffen van het wasmiddel) geloosd.

Voor het wassen van 5 kg was op 60°C zijn er gemiddeld 2 kWh en 80 liter water nodig.
 

Niet alle ingrediënten van wasmiddelen zijn schadelijk, maar als ze massaal in onze rivieren terechtkomen, verstoren ze het ecologische evenwicht.

Als voorbeelden kijken we welk effect de oppervlakte-actieve stoffen en de fosfaten hebben.

Schuimbergen op onze waterlopen
Vanaf de jaren '50 is men meer en meer synthetische oppervlakte-actieve stoffen gaan gebruiken die via de petrochemie gewonnen werden en weinig afbreekbaar waren.  Die producten vormden schuimlagen op onze rivieren en verstoorden het leven in het water. Sedertdien zijn er reglementeringen uitgewerkt die een hogere biologische afbreekbaarheid voor de oppervlakte-actieve stoffen opleggen. De situatie is daardoor aanzienlijk verbeterd, maar de problemen zijn nog niet allemaal opgelost.

De biologische afbreekbaarheid is de graad waarin stoffen door levende organismen (bacteriën, schimmels enz.) ontbonden kunnen worden.

Voor de oppervlakte-actieve stoffen maakt men een onderscheid tussen een primaire biologische afbreekbaarheid, die inhoudt dat de schuimvormende eigenschappen verdwijnen, en een ultieme biologische afbreekbaarheid, waarbij de samenstelling tot een finaal stadium in eenvoudige, ongevaarlijke elementen ontbonden wordt.

Een biologische afbreekbaarheid van 90 % betekent dat de oppervlakte-actieve stof haar "schuimvormende" eigenschappen verliest in 19 dagen.

Fosfaten: onverteerbaar voor de grondwaterlagen
In te grote hoeveelheden dragen fosfaten bij tot de overvoeding, een ernstige verstoring van het water-ecosysteem die zich uit door sterke algengroei.  Als gevolg daarvan raakt de zuurstof in het water opgebruikt en sterven de vissen.
 

EN DE GEZONDHEID ?

Een overdreven hygiëne is gevaarlijk voor het leefmilieu, maar ook voor de gezondheid. Door herhaalde wasbeurten kunnen allergieën en huidaandoeningen in de hand gewerkt worden.

Daarenboven liggen wasmiddelen aan de basis van tal van huiselijke ongevallen: kinderen die misleid worden door de kleur en de lekkere geur, willen immers maar wat graag eens proeven...
 

DE GROTE WASMIDDELENMARKT

De verscheidenheid aan verpakkingen en merken wekt de indruk dat er een enorme keuze is. In werkelijkheid lijken de meeste wasmiddelen erg goed op elkaar en worden ze door dezelfde firma's geproduceerd. Op wereldvlak hebben vier multinationals 4/5 in handen van die fel begeerde markt, waarvan elk onderdeel enorme winsten vertegenwoordigt. Het is een erg levendige sector, waar de handelsrivaliteit zich voor de verbruikers uit in voortdurende vernieuwingen en een hevige publicitaire concurrentiestrijd.

Welke verschillen zijn er tussen compact of klassiek samengesteld poeder, vloeibaar middel, geconcentreerd vloeibaar middel, parels enz. ?

De samengestelde poeders zijn ontworpen om alle stoffen op alle temperaturen te kunnen wassen.

Minder gespecialiseerde mogelijkheden zijn de klassieke, compacte of vloeibare versies. Ze bevatten tal van ingrediënten die niet allemaal onmisbaar zijn. Bleekmiddelen zijn bijvoorbeeld doeltreffend voor witte was, maar ontkleuren bonte stoffen en beschadigen gevoelige weefsels. Soms zitten er verzachters in verwerkt, die de weefsels er zachter doen uitzien en zachter doen aanvoelen. Die poeders worden als een eenvoudige oplossing voor gezinnen voorgesteld, maar zijn een echte economische en ecologische verspilling.

De compacte formules worden bekomen via productiemethoden waarbij vulstoffen weggelaten kunnen worden. Op die manier wordt het volume verkleind en de werking bewaard. Bij elke wasbeurt kan de dosering met 30 à 50 % verminderd worden.  Het gevolg is dat er minder reststoffen geloosd worden en minder verpakkingsafval  weggegooid wordt. Doordat ze lichter en minder volumineus zijn, kan men ze gemakkelijk vervoeren en opslaan. Men moet echter wel leren er minder van te gebruiken en aan de verleiding te weerstaan om er "iets meer bij te doen"!

Vloeibare wasmiddelen bevatten geen fosfaten of bleekmiddelen, maar wel bijna dubbel zoveel oppervlakte-actieve stoffen als een waspoeder. Ze zijn geschikt voor het wassen van "moderne" vezels, synthetisch en gekleurd, op lage temperaturen en zonder voorwas. Ze zijn gemakkelijk te doseren en lossen snel op, zelfs in koud water. Bij gebruik verspreiden ze geen irriterende stofdeeltjes.

De "parels" zijn een variante: doordat ze vloeibaar zijn "zonder water", kunnen er enzymen en bleekmiddelen in verwerkt worden.

De gespecialiseerde producten, of ze nu vloeibaar of in poedervorm verkocht worden, hebben een samenstelling die voor een welbepaald doel bestemd is: onderhouden van wol, van gevoelige weefsels, van gekleurde stoffen, van gordijnstof, van handwas...  De ingrediënten van deze producten zijn vaak meer specifiek, minder talrijk en vaak minder agressief.

De modulaire wasmiddelen zijn bij ons nog maar weinig bekend. De basisingrediënten ervan (oppervlakte-actieve stoffen, bleekmiddelen, "anti-kalkmiddelen") worden verkocht in een afzonderlijke verpakking en moeten, in functie van de eigenschappen van de was en van het leidingwater, door de gebruikers gedoseerd worden. Met zo'n product kunnen de doseringen aangepast en de lozingen van reststoffen beperkt worden.
 

Het antwoord op die vraag is "ja, maar...".  Ze zijn namelijk moeilijk te ontdekken tussen de wasmiddelen die enkel "groene" slogans op hun verpakking dragen zonder echt milieuvriendelijk te zijn.

Een echt ecologischer wasmiddel is een product dat...
· een kleinere milieu-impact heeft gedurende de hele bestaanscyclus;
· een doordachte samenstelling heeft: zonder ingrediënten die gevaarlijk zijn voor het leefmilieu of voor de gezondheid van de mens;
· een voldoende goed resultaat oplevert en voorkomt dat (ontgoochelde) verbruikers meerdere malen dezelfde was doen, doseringen gaan opdrijven of - erger nog - niet zwaar milieubelastende producten door minder milieuvriendelijke vervangen;
· in geconcentreerde vorm verkocht wordt, waardoor de doseringen en lozingen van reststoffen teruggedrongen worden;
· aangepast is aan de te wassen stof, de kleur en de vuilheidsgraad.
 

WORD EEN VERANTWOORD VERBRUIKER

Neem de tijd om de etiketten te lezen en te vergelijken alvorens u een wasmiddel kiest. Leer een onderscheid maken tussen objectieve informatie en reclameslogans.

De enige gegevens die verplicht op de verpakking moeten staan, zijn: de naam van het product, de identificatie van de verantwoordelijke voor de commercialisering en het nettogewicht.

De Europese Commissie heeft aanbevolen om de samenstelling en doseertips op te geven, maar die zijn nog niet verplicht.
Alle andere gegevens worden vermeld op initiatief van de producenten.

In het kader van de wet op de handelspraktijken mogen er geen leugens verteld worden, maar dat neemt niet weg dat de beweringen fantasierijk, onvolledig of trendgericht kunnen zijn.
 

Hoedt u voor de vermeldingen op de verpakking, zeker als een product als "goed voor het milieu" voorgesteld wordt.  Dergelijke beweringen houden geen enkele garantie in voor de verbruikers. Bijna alle merken willen de verbruikers immers doen geloven dat de biologische afbreekbaarheid van hun product beter is dan die van de producten van de concurrenten.

Opgelet !
· de oppervlakte-actieve stoffen van alle wasmiddelen moeten voor tenminste 80 % biologisch afbreekbaar zijn;
· de verplichte biologische afbreekbaarheid geldt enkel voor de oppervlakte-actieve stoffen, en niet voor het hele product;
· het gaat hierbij om de primaire biologische afbreekbaarheid, die enkel betrekking heeft op de oppervlakte-actieve eigenschappen.
 

ECOLOGISCH DE WAS DOEN

Het gebruik van een geconcentreerd product, in poedervorm of vloeibaar, is een eerste stap. Alle grote merken verkopen (één of meerdere) dergelijke producten tegen een betaalbare prijs.

We kiezen best voor fosfaatvrije producten.

Of nog beter: laten we onze was sorteren en een gespecialiseerd product kiezen in functie van de te wassen stof.

De modulaire poeders zijn nog milieuvriendelijker.

De beste oplossing bestaat erin een wasmiddel te kiezen op basis van zijn samenstelling.  Jammer genoeg staat die maar zelden duidelijk en helemaal op het etiket vermeld.

Het goede product bevat :
· zeep of oppervlakte-actieve stoffen die uit hernieuwbare natuurlijke bronnen (bijv. plantaardige vetzuren) gewonnen zijn en die heel goed biologisch afbreekbaar zijn;
· enkel zeolieten en/of natriumcitraten (en geen NTA, fosfaten, fosfonaten of polycarboxylaten) als additieven;
· natriumpercarbonaat (en geen perboraat of een optisch actieve stof) als bleekmiddel;
· geen kleurstof of parfum.

Er bestaan wasmiddelen die echt heel milieuvriendelijk zijn en die voor elke consument een aanvaardbaar wasresultaat opleveren.

Kies voor duurzame, opnieuw te gebruiken en navulbare verpakkingen die op basis van gerecycleerd of recycleerbaar materiaal (papier, karton, polyethyleen) gemaakt zijn.

De grote verpakkingen komen vaak goedkoper uit en leveren relatief minder verpakkingsafval op dan eenzelfde hoeveelheid poeder in kleine pakjes.

In plaats van de verpakkingen met het huisvuil weg te gooien, kunnen we ze opnieuw gebruiken of selectief (in aparte vuilniszak of via containerpark) laten ophalen om ze naar sorteer- of recycleercentra te brengen.

De voordelen van een milieuvriendelijker productieproces en het gebruik van minder vervuilende producten kunnen worden tenietgedaan door een "agressiever" gedrag: hogere wastemperatuur, langer wasprogramma, voorwas, overdosering,...
 

MILIEUVRIENDELIJKER DE WAS DOEN

Bepaalde wasmachines verbruiken minder energie, water en wasmiddel. Raadpleeg testbladen om de eigenschappen te kennen alvorens u een keuze maakt. Het startkapitaal zal misschien iets hoger liggen, maar dat kan gemakkelijk gerecupereerd worden via de minder zware facturen voor water en elektriciteit.

Kies voor stoffen die gemakkelijk te onderhouden zijn. Kijk bij de aankoop naar het etiket dat de aard van de stof en de onderhoudsvoorwaarden aangeeft.

Door herhaalde wasbeurten gaat de was verslijten. Een kledingstuk dat u éénmaal gedragen hebt, hoeft niet noodzakelijk gewassen te worden: u kunt het ook ontvlekken, uitschudden, verluchten...

Kleren kunnen langer proper gehouden worden door aan tafel, bijvoorbeeld, een slabbetje of een servet te gebruiken, door een schort te dragen bij keukenwerk, klussen of tuinieren, enz...

De meeste vlekken kunnen gemakkelijk met water en zeep verwijderd worden als ze maar snel aangepakt worden.

In de praktijk :
· Door de was te sorteren, kunt u gemakkelijker het wasmiddel en het programma kiezen. De was moet gesorteerd worden volgens aard, kleur en vuilheidsgraad.
· Gebruik de machine alleen als ze goed vol zit: het water-, energie- en wasmiddelverbruik per kilogram was wordt kleiner en het onderlinge schuureffect is beter. Met de knop "1/2" ingedrukt, verbruikt de machine proportioneel meer dan de helft van de hoeveelheid water, energie en wasmiddel dat voor het overeenkomstige wasprogramma nodig is. U kunt beter altijd met een volle machine wassen.
· Voorwas en programma's op hoge temperatuur (> 60°C) zijn enkel nodig voor erg vuile was. Een meer ecologische oplossing in dat geval bestaat erin de was te weken, ofwel vóór ze in de machine gaat, ofwel tijdens het wassen (door het programma gedurende enkele uren te onderbreken).
· Voor de dosering van het wasmiddel baseert u zich het beste op de voorschriften op de verpakking. In het algemeen wordt daarbij rekening gehouden met de vuilheidsgraad van de was en de hardheid van het leidingwater.

Het water kan hard of zacht zijn...
De hardheid van water wordt uitgedrukt in Franse graden (°F) en staat voor de hoeveelheid kalk en gelijkaardige mineralen in het water. Water is zacht tussen 0 en 18°F, halfzacht tussen 18 en 30°F, en hard tot zeer hard bij meer dan 30°F.

De waterdistributiemaatschappijen moeten de verbruikers inlichten over de hardheidsgraad van het water dat ze leveren (hun telefoonnummer moet op de factuur staan).

De doseertips van het ene merk zijn niet toepasselijk voor de andere merken omdat ze niet dezelfde samenstelling hebben.
· Voor een gegeven vuilheids- en waterhardheidsgraad mag de voorgeschreven dosis met ongeveer 1/4 tot 1/3 verkleind worden zonder dat het wasresultaat slechter wordt. Die mogelijkheid varieert van merk tot merk, maar de verbruiker moet de optimale hoeveelheid te gebruiken product best zelf bepalen.  Hij kan dat doen door de aanbevolen hoeveelheid geleidelijk - in schijven van 10 % - terug te schroeven.
· Het gebruik van wasverzachter kan vermeden worden zonder dat de was daarom ruw wordt: u kunt de was in de droogkast stoppen (opgelet met het energieverbruik !), ze buiten hangen, waar de wind hetzelfde verzachtende effect heeft, of ze strijken.

VEILIGHEIDSTIPS

· Zoals alle onderhoudsproducten, moeten ook wasmiddelen op een droge plaats en buiten het bereik van kinderen bewaard worden.
· Als u kinderen in huis hebt, kunt u huishoudelijke ongevallen het beste vermijden door verpakkingen met een veiligheidssluiting te kopen.
· U moet een product nooit gebruiken voor een doel waarvoor het niet bestemd is (bijv.: een machineproduct gebruiken voor een handwas of omgekeerd).
· Raadpleeg altijd de gebruiksaanwijzingen.
· Bij ongevallen: bel uw huisarts, het ziekenhuis of het Antigifcentrum (tel. : 070/245.245).
 

COLOFON   Deze brochure is gerealiseerd met de steun van de Europese Commissie, DG XXIV, Consumentenbeleid, van het Vlaamse Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest.      Auteur: Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties  Illustraties: Etienne Shréder  Verantwoordelijke Uitgever: Jean-Marie Beguin, OIVO, Riddersstraat 18, 1050 Brussel  Wettelijk Depot: C-1994-2492-26