MILIEULOGO'S
OP VERPAKKINGEN,
een hulp bij aankoopbeslissingen? |
Resultaten van een consumentenbevraging.
1998 |
Wij hebben in totaal 373 bruikbare enquêteformulieren verzameld: 176 bij Delhaize en 197 bij GB.
Eerst hebben wij alle logo's samen op een blad aan de consumenten gepresenteerd en hen gevraagd met welke algemene thematiek ze die logo's in verband brachten. 78,6% van de ondervraagden legden een verband met het milieu en de milieubescherming.
Vervolgens hebben wij aan de consumenten voor elk logo afzonderlijk gevraagd:
Of ze het logo al hadden gezien;
Welke betekenis zij eraan gaven;
Of het logo volgens hen op de verpakking of op het product betrekking had;
Wat hun mening was over het officiële karakter, het nut en de betrouwbaarheid van het logo.
De volgende tabel geeft voor elk logo aan hoeveel ondervraagden (procentueel) het al gezien hadden en hoeveel het juist wisten te interpreteren.
| Algemene kennis van de logo's |
| LOGO | FIGUUR | Hebben het logo AL GEZIEN (%) | Geven er de JUISTE BETEKENIS aan (%) |
| Möbius-kringloop |  | 65,7 | 55 |
| Biogarantie |  | 20,6 | 39,9 |
| Pijl met % |  | 6,4 | 19,6 |
| Europese milieukeur |  | 16,1 | 11,5 |
| Vrijstelling ecotaks |  | 13,7 | 2,7 |
| Groene Punt |  | 61,9 | 6,2 |
| Biologische afbreekbaarheid |  | 30,6 | 73,5 |
| Identificatie van PE |  | 39,9 | 32,2 |
| Wegwerpproduct |  | 87 | 79,9 |
| Zonder CFK's |  | 50,9 | 77,5 |
| Milieu-informatie GB |  | 8,6 | 6,6 |
| Milieu-informatie LEVER |  | 6,8 | 43,2 |
De best begrepen logo's zijn vaak die waarop een geschreven aanduid
De best begrepen logo's zijn vaak die waarop een geschreven aanduiding staat.
Dat geldt bijvoorbeeld voor de logo's over biogarantie, biologische afbreekbaarheid, de afwezigheid van CFK's en voor de milieu-informatie van LEVER. Het meest geziene en best begrepen logo is dat met het mannetje dat afval in een vuilnisbak werpt. Een bedenking is hier echter welop zijn plaats, want het betreffende logo komt voor op verpakkingen die eigenlijk selectief opgehaald zouden moeten worden in plaats van in de vuilnisbak te belanden. Het logo staat dus niet echt voor een milieuvriende
lijke werkwijze.
De design van de logo's is een essentiële factor voor een goed begrip door de consumenten. We stellen bijvoorbeeld vast dat symbolen met gebogen pijlen bij veel mensen het idee van recyclage oproepen.
Er zijn ook logo's die moeilijk begrepen worden.
Het Europese milieukeurmerk wordt maar matig herkend en slecht begrepen. Niet meer dan 11,5% van de ondervraagden geven er een goede betekenis aan, terwijl 13,4% denken dat het keurmerk met het Belgische ecotakssysteem te maken heeft. Dat niet-herkennen zal wel te maken hebben met het feit dat er bijna geen producten met dat keurmerk op de Belgische markt te vinden zijn en er nog geen sensibilisering rond gevoerd werd. Momenteel komt het alleen voor op enkele textielproducten en elektrische huishoudapparaten in catalogi van postorderbedrijven.
Het logo dat naar de ecotaks verwijst, wordt praktisch niet herkend noch begrepen. Maar 2,7% van de ondervraagden kennen er de juiste betekenis van. 5,6% leggen een verband met de aanduiding van de soort plastic (bijv. PE). Nochtans komt dit logo voor op een heleboel drankverpakkingen. Misschien wordt het logo niet opgemerkt omdat het doorgaans erg klein en onduidelijk afgedrukt wordt.
Over het Groene Punt bestaan er dan weer belangrijke misvattingen. Het logo komt voor op de meeste verpakkingen en geeft aan dat de verantwoordelijke voor het in de handel brengen van het verpakte product een bijdrage aan het Groene Punt-systeem betaalt. Dat systeem wordt in België beheerd door FOST PLUS, dat toeziet op de naleving van de verplichte terugname van verpakkingsafval voor (gedeeltelijk) hergebruik of recyclage. Het Groene Punt geeft geen reële informatie over het product zelf omdat het systeem van toepassing is voor alle verpakte waren die in de handel gebracht worden. De verplichte terugname kan door FOST PLUS of de producent (bijvoorbeeld zoals bij verpakking met statiegeld) verzorgd worden. Het Groene Punt is vooral nuttig voor FOST PLUS, voor het vergemakkelijken van het toezicht. Niet meer dan 6,2% van de ondervraagden kennen de betekenis van het logo. Daartegenover staan 12,6% die denken dat het logo "vervaardigd uit gerecycleerd materiaal" betekent en 31,9% die denken dat het "vervaardigd uit een recycleerbaar materiaal" betekent. Zo'n 40% van de ondervraagden denkt dus dat het Groene Punt naar recyclage verwijst. Die verkeerde interpretatie vloeit waarschijnlijk voort uit de design van het logo, dat gevormd wordt door twee gebogen pijlen die in elkaar verstrengeld zijn. Zoals hoger gezegd, denken heel wat consumenten daarbij aan recyclage, maar als ze met die misvatting op basis van dat logo een product kiezen, begaan ze uiteraard een vergissing.
Als zoveel consumenten een logo niet of verkeerd begrijpen en er een verkeerde interpretatie aan geven, hebben we dan niet te maken met een inbreuk tegen de Milieureclamecode? Die zegt namelijk in artikel 13 dat "tekens of symbolen betreffende milieu-effecten niet mogen misleiden noch verwarring stichten aangaande hun betekenis". Het is alleszins een vraag die we ons moeten stellen, zeker nu de evaluatieperiode van de Reclamecode ingaat.
Het logo met betrekking tot de milieu-informatie van GB bestaat uit de rode GB-bol met twee groene blaadjes. Die voorstelling verklaart meteen ook waarom 29,4% van de ondervraagden denken dat het logo iets te maken heeft met producten uit de biologische landbouw.
Voor elke ondervraagde persoon hebben we een score berekend, door voor elk "juist antwoord" één punt toe te kennen. Die score kan dus variëren van 0 tot 11. Hieronder geven we de verdeling van de scores in tabelvorm weer.
| Score | % Personen |
| 0 | 2.4 |
| 1 | 6.7 |
| 2 | 9.7 |
| 3 | 15 |
| 4 | 18.8 |
| 5 | 20.6 |
| 6 | 14.5 |
| 7 | 7.0 |
| 8 | 4.0 |
| 9 | 1.1 |
| 10 | 0.3 |
| 11 | 0.0 |
70% van de ondervraagden hebben tussen 3 en 6 goede antwoordenop 11 gegeven. 52,5% van de scores zijn lager dan of gelijk aan 4 op 11.
Door een kruisvergelijking van de scores en de identificatiegegevens hebben we kunnen vaststellen dat de oudere respondenten veel lager scoren dan de jongeren en dat de score aanzienlijk verhoogt naarmate de respondenten een hoger studieniveau hebben. Daartegenover staat dat het beroep weinig of geen invloed heeft. Er is zelfs geen verband met het al of niet sorteren van het afval: diegenen die beweren dat ze hun afval sorteren, kennen de logo's niet beter dan zij die niet sorteren.
We moeten evenwel opmerken dat de steekproef niet representatief was voor wat het studieniveau van de Belgische bevolking betreft. De steekproef bevatte namelijk driemaal meer universitairen dan er gemiddeld in de Belgische bevolking voorkomen. Aangezien de score verband houdt met de scholingsgraad, kunnen we veronderstellen dat de gemiddelde kennis van de logo's bij de Belgische bevolking zwakker zal zijn dan bij onze steekproefgroep. Met het verband tussen de sorteerbereidheid en de score moet eveneens voorzichtig worden omgesprongen, omdat het sorteren van het afval vrij goed ingeburgerd is in de gemeente waar de enquête werd gehouden. Bovendien werd de enquête enkel in het Frans afgenomen, terwijl geweten is dat de gevoeligheid voor milieu-items in de beide gemeenschappen niet dezelfde is.
Voor elk logo hebben we de deelnemers aan onze enquête gevraagd of ze het logo nuttig vonden. De resultaten die we hieronder geven, zijn als volgt berekend: "%T" is het percentage positieve antwoorden in verhouding tot het totale aantal ondervraagden; "%A" is het percentage positieve antwoorden in verhouding tot het totale aantal antwoorden.
| LOGO | FIGUUR | %T | %A | % niet geantwoord |
| Möbius-kringloop | | 35,7 | 63,6 | 44,0 |
| Biogarantie | | 32,4 | 69,9 | 53,6 |
| Pijl met % | | 18,0 | 65,0 | 72,4 |
| Europese milieukeur | | 20,6 | 63,6 | 67,6 |
| Vrijstelling ecotaks | | 9,1 | 56,7 | 83,9 |
| Groene Punt | | 32,4 | 64,7 | 49,9 |
| Biologische afbreekbaarheid | | 48,0 | 74,3 | 35,4 |
| Identificatie van PE | | 27,3 | 61,4 | 55,5 |
| Wegwerpafval | | 58,2 | 75,9 | 23,3 |
| Zonder CFK's | | 53,9 | 77,0 | 30,0 |
| Milieu-info GB | | 19,3 | 62,3 | 69,0 |
| Milieu-info LEVER | | 29,0 | 75,0 | 61,4 |
Voor alle logo's is er een belangrijk percentage niet-antwoorders: mensen die vinden dat het te moeilijk is om het nut van de logo's te beoordelen. Daar tegenover staat dat iemand die een bepaald logo al heeft gezien, het in het algemeen ook nuttiger vindt, ongeacht om welk logo het gaat.
Heel wat mensen hebben trouwens algemene antwoorden gegeven op de vragen aangaande het nut, de betrouwbaarheid en het officiële karakter. Enkele voorbeelden: "Het is officieel, betrouwbaar en nuttig omdat het op het etiket staat"; of juist omgeke
erd: "Ik vertrouw geen enkel logo omdat het toch allemaal reclame is".
Het valt ook op dat heel wat consumenten informatie nuttig vinden, zelfs als ze hen niet veel wijzer maakt:
het Groene Punt, dat voornamelijk voor de controle door Fost Plus nuttig is;
het mannetje dat afval in de vuilnisbak werpt;
het logo "zonder CFK's", hoewel er door de reglementeringen ter bescherming van de ozonlaag geen
spuitbussen met CFK's meer in de handel zijn.
Voor elk logo hebben we de ondervraagden gevraagd naar hun mening over de betrouwbaarheid. De onderstaande resultaten zijn berekend als volgt: "%T" is het percentage positieve antwoorden in verhouding tot het totale aantal ondervraagden; "%A" is het percentage positieve antwoorden in verhouding tot het totale aantal antwoorden.
| LOGO | FIGUUR | %T | %A | % niet geantwoord |
| Möbius-kringloop | | 31,9 | 59,5 | 46,0 |
| Biogarantie | | 29,2 | 63,0 | 53,6 |
| Pijl met % | | 16,1 | 57,1 | 71,8 |
| Europese milieukeur | | 19,3 | 57,1 | 66,2 |
| Vrijstelling ecotaks | | 9,7 | 59,0 | 83,6 |
| Groene Punt | | 28,2 | 55,6 | 49,3 |
| Biologische afbreekbaarheid | | 37,3 | 61,0 | 38,9 |
| Identificatie van PE | | 25,2 | 59,1 | 57,4 |
| Wegwerpafval | | 44,8 | 64,1 | 30,3 |
| Zonder CFK's | | 42,1 | 65,4 | 35,7 |
| Milieu-info GB | | 18,8 | 62,7 | 70,1 |
| Milieu-info LEVER | | 20,5 | 53,7 | 61,9 |
Voor de antwoorden met betrekking tot de betrouwbaarheid kunnen we dezelfde commentaren formuleren als voor de antwoorden aangaande het nut. De antwoorden blijven heel algemeen.
Laten we het geval eens nader bekijken van het logo over biologische afbreekbaarheid dat op de verpakkingen van schoonmaakmiddelen van een bepaald merk staat. Het wordt als nuttig en betrouwbaar beschouwd, alhoewel een meerderheid van de consumenten denken dat het logo betrekking heeft op de verpakking, terwijl het op het product zelf slaat. De betekenis van het logo wordt dus goed begrepen dankzij de tekst die erop staat, maar het logo wordt wel verkeerd geïnterpreteerd. Het blijft hoe dan ook een feit dat de informatie niet erg duidelijk is: waarop heeft het logo betrekking? Op het product in zijn geheel of enkel op de oppervlakte-actieve stoffen? En in dat tweede geval, is de biologische afbreekbaarheid van de oppervlakte-actieve stoffen groter dan wat de wet voorschrijft? Als dat niet het geval is, heeft het product geen bijzondere milieuvriendelijke eigenschappen…
Voor elk logo hebben we aan de ondervraagden hun mening gevraagd over het "officiële karakter" van het logo, waarmee wij bedoelen de mate waarin de voorwaarden voor het gebruik vastgelegd zijn in een reglementering. De onderstaande resultaten zijn berekend als volgt: "%T" is het percentage positieve antwoorden in verhouding tot het totale aantal ondervraagden; "%A" is het percentage positieve antwoorden in verhouding tot het totale aantal antwoorden.
| LOGO | FIGUUR | %T | %A | % niet geantwoord |
| Möbius-kringloop | | 43,4 | 89,5 | <
td WIDTH="99"> 52,0
| Biogarantie | | 31,9 | 87,5 | 63,5 |
| Pijl met % | | 15,0 | 75,7 | 80,2 |
| Europese milieukeur | | 24,9 | 83,0 | 70,0 |
| Vrijstelling ecotaks | | 13,7 | 94,4 | 85,5 |
| Groene Punt | | 42,6 | 89,8 | 52,5 |
| Biologische afbreekbaarheid | | 35,1 | 78,4 | 55,2 |
| Identificatie van PE | | 31,6 | 88,7 | 64,3 |
| Wegwerpafval | | 50,4 | 84,7 | 40,3 |
| Zonder CFK's | | 51,5 | 90,1 | 42,9 |
| Milieu-info GB | | 14,7 | 72,5 | 79,7 |
| Milieu-info LEVER | | 25,6 | 80,4 | 68,2 |
Zelfde commentaar als voor de twee vorige vragen: veel antwoorden zijn globaal, voor alle voorgestelde logo's samen, geformuleerd. De ondervraagden hebben de neiging te denken dat het feit dat het logo op een etiket voorkomt, automatisch een officieel karakter aan dat logo verschaft, zelfs voor de logo's die als commerciële informatie afgedaan worden (zoals de milieu-info van GB en van LEVER).
| Gebruik van etiketten en milieuvriendelijk gedrag |
In het tweede deel van de vragenlijst hebben wij de consumenten een reeks vragen gesteld over hun houding, hun standpunt over milieubescherming en over hun persoonlijke betrokkenheid bij de milieu-problematiek die ze als consumenten ervaren.
| Milieuvriendelijke aankopen |
U houdt rekening met milieucriteria bij de keuze van de producten die u koopt.
| 37% van de ondervraagden verklaren nooit rekening te houden met milieucriteria; 20,2% beweren vaak met dergelijke criteria rekening te houden. Het aandeel van de mensen die beweren met milieucriteria rekening te houden neemt toe naarmate hun kennis van de logo's groter is. Aan diegenen die rekening houden met milieucriteria, hebben wij gevraagd om 2 voorbeelden te geven van milieuvriendelijke producten die ze hebben gekocht. In de antwoorden wordt nu eens een product (bv. een wasmiddel) genoemd, dan eens een criterium (bv. ik vermijd PVC-verpakkingen). De meest gegeven antwoorden aangaande de criteria hebben betrekking op: - een materiaal of stof die vermeden wordt;
- een gerecycleerd materiaal;
- een product uit de biologische landbouw;
- een voorkeurmateriaal.
De meest genoemde productklassen die door de consumenten werden aangeduid terzake zijn: - schoonmaakproducten;
- groenten en fruit;
- algemene voeding;
verpakkingen en zakken. |
Dankzij de milieu-etikettering kunt u beter uw producten kiezen.
| 35,8% vinden dat de milieu-etikettering hen helemaal niet helpt; 34,9% vinden de milieu-etikettering een goede hulp. Bij deze vraag hoort wat uitleg. Deze vraag heeft van alle vragen de consumenten het meest over de milieuvriendelijkheid van hun aankopen doen twijfelen. Het percentage "geen antwoord" is erg groot en de verdeling tussen mensen die zich geholpen voelen en mensen die zich niet geholpen voelen, is nagenoeg symmetrisch (zie hierboven: beide ± 35%). |
Milieuvriendelijke producten zijn duurder dan andere.
| 15,5% vinden niet dat milieuvriendelijke producten duurder zijn; 45,2% vinden ze echt duurder. De opvatting dat de milieuvriendelijke producten duurder zijn, is vooral terug te vinden bij de mensen die verklaren dat ze biologische voedingsmiddelen kopen. |
Milieuvriendelijke producten garanderen een betere gezondheid.
| 8% zijn het met die stelling niet eens; 55,8% zijn het daarmee volkomen eens. De meerderheid van de ondervraagde consumenten gaan akkoord tot helemaal akkoord met die stelling. |
| Medewerking aan milieubescherming |
De volgende drie vragen peilen naar de gevoeligheid van de consumenten voor milieubeschermende maatregelen.
De kwaliteit van het leefmilieu baart u zorgen.
| 2,7% maken zich geen zorgen; 81,3% zijn bezorgd.
|
Iedereen moet meewerken aan de bescherming van het milieu.
| 92,1% gaan akkoord met deze stelling. |
De individuele gedragingen kunnen de toestand van het milieu verbeteren.
| 83,4% zijn van mening dat het individuele gedrag belangrijk is. |
De antwoorden op deze vragen zijn op dezelfde manier verdeeld. De meeste consumenten gaan helemaal akkoord met de vooruitgeschoven stellingen. Bij de vraag over de medewerking van iedereen onderstreepten heel wat consumenten dat daarin een grote verantwoordelijkheid voor de overheid en de bedrijven ligt. Sorteert u uw afval?
| 72,1% : ja; 17,2% : nee; 10,2% : soms. 82% van de ondervraagden zeggen dat ze hun afval sorteren, waaronder ze evenwel ook het verbranden van huishoudelijk afval bij hen thuis meetellen (!). Een bijkomende opmerking is dat de rondvraag werd gehouden in een gemeente waar de selectieve ophaling van huishoudelijk afval relatief goed ingeburgerd is. |
In het derde deel van de vragenlijst hebben wij aan de consumenten gevraagd of zij meer informatie wensen over de milieu-eigenschappen van producten. Zo ja, van wie moet die informatie komen en hoe moet ze worden verspreid?
Wenst u meer informatie over de milieuvriendelijke eigenschappen van producten?
In welke vorm wenst u de informatie?
| %ja | %nee |
| Meer info op de verpakking | 56,3 | 12,3 |
| Duidelijker logo's | 60,6 | 11,0 |
| Uithangborden in de winkels | 53,1 | 15,5 |
| Via reclameberichten | 47,2 | 20,6 |
| Via de media | 55,0 | 15,3 |
| In een meeneemgids | 42,9 | 31,1 |
Door wie moet deze informatie verstrekt worden?
| 58,7% door de producenten; 47,2% door de overheid; 35,4% door de distributeurs; 24,1% door de vereningswereld. Er is een uitgesproken vraag naar meer informatie. Die vraag is des te opvallender omdat de consumenten al relatief veel informatie krijgen. De consumenten willen meer informatie over de milieuvriendelijke eigenschappen van producten, voornamelijk via de etiketten en in de winkels. Ze vinden ook dat het de taak van de overheid en de producenten is om die informatie te verspreiden. De idee om een informatieve gids uit te werken spreekt 43% van de ondervraagden aan, maar 31% vinden dat idee niet zo goed omdat ze toch zullen vergeten om die gids mee te nemen. |
| COLOFON EN BESTELLINGEN |
| Deze brochure is een uitgave van: 
Het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties
Riddersstraat 18, 1050 Brussel
Tel: 02/547.06.11, fax: 02/547.06.01 |
Auteurs:
Danièle Delaet en Catherine Rousseau De rondvraag waarop deze studie werd gebaseerd werd gerealiseerd in het kader van het eindwerk van Danièle Delaet uit de afdeling Licence spéciale en environnement van de ULB. Vertaling:
Stefaan Cosaert Herziening, aanvulling en eindredactie Nederlandstalige tekst:
Paul Van Cappellen
|
| De bovenstaande tekst is slechts één hoofdstuk uit een veel uitgebreidere brochure. De andere hoofdstukken zijn toegankelijk via de volledige inhoudstafel. Bovendien beschikken wij nog over een hele reeks andere interessante publicaties. Via onze site bieden wij trouwens nog een boel andere informatie en diensten aan. |
